Luật sư hợp đồng — soạn thảo, rà soát và giải quyết tranh chấp

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Luật sư hợp đồng hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân ở cả hai đầu của một giao dịch: trước khi ký — soạn thảo, rà soát, đàm phán và phân bổ rủi ro; và sau khi phát sinh vấn đề — đòi nợ, yêu cầu phạt, bồi thường, chấm dứt hợp đồng hoặc bảo vệ bên bị yêu cầu bồi thường.

Điểm quan trọng không phải là hợp đồng dài bao nhiêu trang. Một hợp đồng có thể chỉ 5 trang nhưng một dòng về nghiệm thu, quyền chấm dứt, giới hạn trách nhiệm hoặc giải quyết tranh chấp có thể quyết định hàng tỷ đồng khi xảy ra sự cố.

Toàn bộ bài nghiên cứu, mẫu hợp đồng và phân tích chuyên sâu của UniLaw được hệ thống tại chuyên mục Luật hợp đồng.

Bạn đang cần luật sư hợp đồng ở bước nào?

Tình huống	Việc nên làm trước tiên	Điểm pháp lý cần giữ
Bên kia gửi hợp đồng mẫu và giục ký	Rà trước điều khoản thanh toán, nghiệm thu, chấm dứt, phạt, bồi thường và giải quyết tranh chấp.	Trước khi ký là thời điểm còn nhiều quyền thương lượng nhất.
Đối tác giao chậm, giao thiếu hoặc làm sai	Lập biên bản, giữ chứng cứ và gửi thông báo vi phạm bằng văn bản.	Nếu Luật Thương mại áp dụng và các bên không có thỏa thuận khác, Điều 318 quy định các thời hạn khiếu nại tương ứng với từng loại vi phạm.
Muốn dừng hợp đồng	Xác định đúng cơ chế: hoãn, tạm ngừng, đình chỉ, hủy bỏ hay đơn phương chấm dứt.	Chọn sai cơ chế có thể biến bên đang bị vi phạm thành bên vi phạm.
Đối tác nợ tiền	Đối chiếu công nợ, xác nhận số tiền và ngày phải thanh toán; bảo toàn email, hóa đơn, nghiệm thu và chứng từ.	Tranh chấp thương mại thông thường có thời hiệu 2 năm theo Điều 319 Luật Thương mại; tranh chấp hợp đồng dân sự là 3 năm theo Điều 429 Bộ luật Dân sự.
Bị yêu cầu phạt hợp đồng	Kiểm tra có thỏa thuận phạt hay không, căn cứ miễn trách nhiệm và giá trị phần nghĩa vụ thực sự bị vi phạm.	Trong hoạt động thương mại, mức phạt thông thường không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Giá, tỷ giá hoặc điều kiện thị trường thay đổi mạnh	Kiểm tra Điều 420 Bộ luật Dân sự về hoàn cảnh thay đổi cơ bản và điều khoản hardship trong hợp đồng.	Không nên tự ý ngừng thực hiện chỉ vì hợp đồng trở nên bất lợi.
Hợp đồng song ngữ không khớp	Kiểm tra điều khoản ngôn ngữ ưu tiên và thứ tự ưu tiên giữa hợp đồng, phụ lục, PO, SOW hoặc tài liệu kỹ thuật.	Một khác biệt nhỏ về câu chữ có thể làm thay đổi bản chất nghĩa vụ.

Luật sư hợp đồng làm gì trước khi hợp đồng được ký?

Ở giai đoạn này, công việc không phải chỉ là sửa chính tả hoặc thêm các câu pháp lý.

Một luật sư hợp đồng cần nhìn giao dịch theo ba lớp:

• Kinh doanh: khách hàng thực sự đang mua, bán hoặc cam kết điều gì?
• Vận hành: ai phải làm gì, vào ngày nào và chứng minh hoàn thành bằng tài liệu nào?
• Rủi ro: nếu một bên không làm thì bên còn lại có quyền gì và chịu thiệt hại tối đa bao nhiêu?

Soạn thảo hợp đồng

Hợp đồng tốt không bắt đầu từ một mẫu có sẵn mà bắt đầu từ cấu trúc của giao dịch. Chi tiết từng bước có ở bài luật sư soạn hợp đồng.

Luật sư cần xác định:

• chủ thể và người có thẩm quyền ký;
• đối tượng hợp đồng;
• giá và cơ chế điều chỉnh giá;
• mốc giao hàng hoặc thực hiện dịch vụ;
• nghiệm thu;
• thanh toán;
• bảo hành;
• phạt và bồi thường;
• giới hạn trách nhiệm;
• bảo mật và sở hữu trí tuệ;
• chấm dứt;
• luật áp dụng và giải quyết tranh chấp.

Rà soát hợp đồng do đối tác đưa

Đây thường khó hơn soạn từ đầu vì cấu trúc hợp đồng đã được thiết kế để bảo vệ bên soạn. Cách rà ba lượt được viết riêng ở bài luật sư rà soát hợp đồng.

Cần tìm những điều khoản tưởng nhỏ nhưng tạo ra bất cân xứng lớn, ví dụ:

• một bên được chấm dứt bất kỳ lúc nào, bên kia không được;
• nghiệm thu phụ thuộc hoàn toàn vào đánh giá chủ quan của khách hàng;
• phạt áp dụng một chiều;
• nghĩa vụ bồi thường không có giới hạn;
• mọi chậm trễ đều bị coi là vi phạm nghiêm trọng;
• bên cung cấp phải chịu cả những rủi ro không nằm trong khả năng kiểm soát;
• tranh chấp phải giải quyết tại địa điểm bất lợi hoặc theo luật nước ngoài mà bên ký chưa đánh giá.

Xem thêm các bài chuyên sâu về giới hạn trách nhiệm theo hợp đồng và bảo đảm nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng.

10 điều khoản luật sư hợp đồng nên soi trước tiên

1. Chủ thể và người ký. Ai là pháp nhân thực sự chịu nghĩa vụ? Người ký có thẩm quyền tại thời điểm ký hay không? Nếu được ủy quyền thì phạm vi ủy quyền có bao gồm giao dịch này không?
2. Đối tượng và phạm vi công việc. Những từ như “hỗ trợ”, “phối hợp”, “hợp lý”, “nỗ lực tối đa” phải được chuyển thành công việc có thể kiểm chứng khi cần.
3. Nghiệm thu. Ai nghiệm thu, trong bao lâu, tiêu chí nào được dùng và im lặng có được coi là chấp nhận hay không?
4. Thanh toán. Điều kiện xuất hóa đơn, chứng từ kèm theo, thời hạn thanh toán, quyền khấu trừ và lãi chậm trả.
5. Phạt vi phạm. Có thỏa thuận không? Phạt hành vi nào? Tính trên giá trị toàn hợp đồng hay giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm?
6. Giới hạn trách nhiệm. Cap bao nhiêu? Có áp dụng cho mọi yêu cầu hay không? Phạt, indemnity, vi phạm bảo mật hoặc sở hữu trí tuệ có nằm trong cap hay không?
7. Chấm dứt. Ai có quyền dừng, căn cứ nào, thời hạn khắc phục, thời hạn báo trước và hậu quả sau chấm dứt?
8. Bất khả kháng và hardship. Không nên chỉ sao chép một danh sách sự kiện. Cần quy định nghĩa vụ thông báo, giảm thiểu hậu quả và cách xử lý phần công việc đang dang dở.
9. Bảo mật, dữ liệu và sở hữu trí tuệ. Ai sở hữu kết quả công việc? Quyền sử dụng kéo dài bao lâu? Dữ liệu được trả lại hoặc xóa thế nào khi hợp đồng kết thúc?
10. Giải quyết tranh chấp. Tòa án hay trọng tài? Nếu trọng tài: tổ chức nào, địa điểm, ngôn ngữ và số lượng trọng tài viên? Hợp đồng quốc tế còn phải xác định luật áp dụng.

5 cách “dừng” một hợp đồng không giống nhau

Đây là một trong những điểm UniLaw gặp nhiều nhất khi tranh chấp đã phát sinh: doanh nghiệp gửi một công văn ghi đơn giản “chúng tôi chấm dứt hợp đồng” mà chưa xác định mình đang áp dụng cơ chế pháp lý nào.

Cơ chế	Khi nào dùng	Hậu quả chính
Hoãn thực hiện nghĩa vụ Điều 411 BLDS	Trong hợp đồng song vụ, khi điều kiện luật định về việc thực hiện trước/sau hoặc khả năng thực hiện của bên kia xảy ra.	Tạm hoãn; hợp đồng chưa bị chấm dứt.
Tạm ngừng thực hiện Điều 308–309 Luật Thương mại	Có điều kiện tạm ngừng đã thỏa thuận hoặc bên kia vi phạm cơ bản.	Hợp đồng vẫn còn hiệu lực.
Đình chỉ thực hiện Điều 310–311 Luật Thương mại	Có điều kiện đình chỉ đã thỏa thuận hoặc bên kia vi phạm cơ bản.	Hợp đồng chấm dứt từ thời điểm bên kia nhận thông báo; phần đã thực hiện được xử lý theo luật.
Hủy bỏ hợp đồng Điều 312–314 Luật Thương mại; Điều 423 và 427 BLDS	Khi có căn cứ hủy theo thỏa thuận hoặc pháp luật.	Về nguyên tắc, hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết; các bên xử lý việc hoàn trả và hậu quả theo luật.
Đơn phương chấm dứt Điều 428 BLDS	Có thỏa thuận, luật cho phép hoặc bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ.	Hợp đồng chấm dứt từ thời điểm bên kia nhận thông báo; phần đã thực hiện không bị xóa bỏ như cơ chế hủy.

“Vi phạm cơ bản” trong Luật Thương mại và “vi phạm nghiêm trọng” trong Bộ luật Dân sự đều gắn với việc bên bị vi phạm không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng. Không phải mọi vi phạm nhỏ đều đủ để cắt hợp đồng.

Với tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng thương mại, Điều 315 Luật Thương mại hiện hành yêu cầu phải thông báo ngay cho bên kia; nếu không thông báo mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Đọc sâu hơn tại luật sư đơn phương chấm dứt hợp đồng và hoãn thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng.

Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại không phải một

	Phạt vi phạm	Bồi thường thiệt hại
Căn cứ	Phải có thỏa thuận phạt.	Phát sinh khi đáp ứng điều kiện trách nhiệm theo luật.
Mức	Trong hoạt động thương mại, thông thường không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm, trừ trường hợp luật quy định khác.	Dựa trên thiệt hại được chứng minh và phạm vi bồi thường theo luật/thỏa thuận hợp lệ.
Chứng minh	Phải chứng minh vi phạm thuộc trường hợp bị phạt.	Phải chứng minh thiệt hại, mức tổn thất và quan hệ nhân quả theo trường hợp áp dụng.
Có thể cùng áp dụng?	Trong thương mại, Điều 307 cho phép áp dụng cả phạt và bồi thường khi có thỏa thuận phạt, trừ trường hợp luật có quy định khác.

Luật Thương mại hiện hành còn yêu cầu bên đòi bồi thường phải áp dụng biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất. Không thể để thiệt hại tiếp tục tăng rồi yêu cầu bên kia chịu toàn bộ phần đáng lẽ có thể tránh được.

Riêng về giới hạn số tiền phải chịu, xem bài Giới hạn trách nhiệm theo hợp đồng.

Lãi chậm thanh toán trong hợp đồng thương mại

Điều 306 Luật Thương mại hiện hành quy định: khi chậm thanh toán tiền hàng, thù lao dịch vụ hoặc các chi phí hợp lý khác, bên bị vi phạm có thể yêu cầu tiền lãi trên số tiền chậm trả theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, tương ứng với thời gian chậm trả, trừ khi các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật quy định khác.

Án lệ 09/2016/AL là một nguồn thực tiễn quan trọng về việc xác định mức lãi này trong tranh chấp thương mại.

Khi hoàn cảnh thay đổi khiến hợp đồng trở thành gánh nặng

Điều 420 Bộ luật Dân sự quy định cơ chế hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Đây không phải là quyền tự động hủy hợp đồng chỉ vì giá nguyên liệu, tỷ giá hoặc chi phí tăng.

Muốn viện dẫn cơ chế này phải kiểm tra đầy đủ các điều kiện luật định, trong đó có:

• sự thay đổi xảy ra sau khi giao kết;
• do nguyên nhân khách quan;
• các bên không thể lường trước;
• mức thay đổi lớn tới mức nếu biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc được giao kết với nội dung khác;
• việc tiếp tục thực hiện gây thiệt hại nghiêm trọng;
• bên bị ảnh hưởng đã áp dụng các biện pháp cần thiết trong khả năng.

Doanh nghiệp đặc biệt cần tránh tự ý ngừng thực hiện trong lúc đang yêu cầu đàm phán lại nếu chưa có căn cứ pháp lý khác.

Bảo đảm nghĩa vụ trong hợp đồng

Không phải mọi giao dịch đều cần thế chấp nhà đất. Quyền tài sản, khoản phải thu, quyền yêu cầu thanh toán và tài sản hình thành trong tương lai có thể đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc bảo đảm.

Nhưng câu hỏi không chỉ là “tài sản có giá trị bao nhiêu?”. Cần kiểm tra:

• tài sản hoặc quyền có thuộc bên bảo đảm không;
• có xác định được không;
• có bị hạn chế chuyển giao không;
• có phải đăng ký biện pháp bảo đảm không;
• khi vi phạm thì thực tế xử lý bằng cách nào.

Xem phân tích tại Bảo đảm nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng bằng quyền tài sản.

Bản án hợp đồng: đọc để biết hồ sơ thường gãy ở đâu

UniLaw ưu tiên sử dụng bản án thực tế để thấy một điều khoản tưởng rất nhỏ ảnh hưởng thế nào khi tranh chấp xảy ra.

• Hợp đồng song ngữ: “phải cung cấp” hay “will support” — khác biệt giữa hai ngôn ngữ tác động tới nghĩa vụ và khoản tiền lớn.
• Đòi công nợ 5,7 tỷ nhưng chỉ được chấp nhận 3,78 tỷ — hồ sơ nghiệm thu quyết định khả năng đòi tiền.
• Nợ phí li-xăng thương hiệu 1,78 tỷ — chuỗi xác nhận công nợ và thẩm quyền người ký trở thành trọng tâm.
• Liên doanh 12 triệu USD tan vì không bầu được Chủ tịch Hội đồng thành viên — tiến độ có trong hợp đồng nhưng cơ chế xử lý bế tắc không đủ mạnh.
• Độ sâu luồng cảng ghi sai trong phụ lục: yêu cầu bồi thường 56 tỷ — một thông số kỹ thuật có thể trở thành trung tâm của tranh chấp.
• Phạt 7,9 tỷ bị cắt còn 643 triệu — điều khoản phạt vượt giới hạn của Luật Thương mại.
• Cắt hợp đồng dịch vụ còn 7 năm: tranh chấp hơn 53 tỷ đồng — hậu quả của việc chấm dứt quan hệ hợp đồng không đúng cấu trúc pháp lý.
• Đã nghiệm thu, đã phê duyệt vẫn thua kiện — mốc thanh toán và quyền khởi kiện không phải lúc nào cũng giống điều doanh nghiệp tưởng.

Khi nào nên gọi luật sư hợp đồng?

Trước khi ký

Nên rà soát khi:

• giá trị hợp đồng lớn;
• thời hạn hợp đồng dài;
• có độc quyền;
• có cam kết doanh số;
• có tiền đặt cọc hoặc bảo đảm lớn;
• hợp đồng song ngữ hoặc áp dụng luật nước ngoài;
• bên kia yêu cầu indemnity hoặc trách nhiệm không giới hạn;
• việc chấm dứt có thể làm gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Khi hợp đồng bắt đầu có dấu hiệu vỡ

Đây thường là thời điểm luật sư có thể tạo giá trị lớn nhất, vì hồ sơ vẫn còn cơ hội được xây đúng. Các câu hỏi hay gặp ở từng giai đoạn được gom ở bài tư vấn hợp đồng.

Ví dụ:

• gửi đúng thông báo;
• lập biên bản hiện trạng;
• ấn định thời hạn khắc phục;
• bảo lưu quyền phạt và bồi thường;
• không vô tình chấp nhận một vi phạm;
• không gửi một công văn chấm dứt sai căn cứ.

Khi tranh chấp đã phát sinh

Luật sư cần đánh giá đồng thời:

• hợp đồng;
• chứng cứ thực hiện;
• thiệt hại;
• thời hiệu;
• thẩm quyền Tòa án hoặc trọng tài;
• khả năng thi hành nếu thắng kiện.

Đọc thêm tại chuyên mục Tranh chấp & Giải quyết hợp đồng.

Hồ sơ nên gửi luật sư hợp đồng

• Hợp đồng và toàn bộ phụ lục.
• Bản nháp có vết sửa nếu còn lưu.
• PO, SOW, báo giá hoặc tài liệu kỹ thuật được dẫn chiếu.
• Email, tin nhắn và thư trao đổi.
• Biên bản giao nhận và nghiệm thu.
• Biên bản đối chiếu công nợ.
• Hóa đơn và chứng từ thanh toán.
• Thông báo vi phạm, yêu cầu khắc phục hoặc thông báo chấm dứt.
• Bằng chứng gửi và nhận các thông báo trên.
• Giấy ủy quyền hoặc hồ sơ thể hiện thẩm quyền người ký nếu đây là vấn đề tranh chấp.

Luật sư hợp đồng UniLaw báo phí thế nào?

1. Buổi trao đổi đầu tiên không tính phí. Khách hàng mô tả vụ việc và mục tiêu cần đạt.
2. Đọc hồ sơ trước khi chốt phí. Rà soát hợp đồng có thể báo trọn gói theo độ dài và độ phức tạp; tranh chấp thường chia theo giai đoạn; tư vấn thường xuyên có thể tính theo giờ hoặc theo tháng.
3. Phạm vi công việc và phí được báo bằng văn bản trước khi thực hiện.
4. Công việc ngoài phạm vi ban đầu được trao đổi trước.

Bản đồ chuyên mục Luật hợp đồng của UniLaw

Trang này là bài trụ dịch vụ. Toàn bộ nội dung nghiên cứu nằm trong chuyên mục cha Luật hợp đồng và các nhánh bên dưới.

Hiệu lực, nghĩa vụ và bảo đảm

Hiệu lực và vô hiệu hợp đồng
·
Hợp đồng vay, đặt cọc và bảo đảm

Hai nhánh này hiện có các bài chuyên sâu như:

• Hoãn thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng
• Bảo đảm nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng
• Giới hạn trách nhiệm theo hợp đồng

Tranh chấp và dịch vụ luật sư

Tranh chấp & Giải quyết hợp đồng
·
Tư vấn & Dịch vụ luật sư hợp đồng

• Luật sư đơn phương chấm dứt hợp đồng
• Luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng

Theo loại hợp đồng

Hợp đồng mua bán và cung ứng hàng hóa ·
Hợp đồng thuê tài sản ·
Hợp đồng dịch vụ và tư vấn ·
Hợp đồng hợp tác và góp vốn ·
Hợp đồng phân phối, đại lý và nhượng quyền ·
Hợp đồng chuyển giao công nghệ và cấp phép ·
Hợp đồng xây dựng và gia công

Hợp đồng lao động có hệ thống quy định chuyên biệt trong pháp luật lao động. Xem luật sư tư vấn hợp đồng lao động.

Câu hỏi thường gặp về luật sư hợp đồng

Hợp đồng miệng có giá trị không?

Hợp đồng có thể được xác lập bằng lời nói nếu pháp luật không bắt buộc giao dịch đó phải tuân thủ một hình thức nhất định. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của hợp đồng miệng thường không phải là khái niệm hiệu lực mà là khả năng chứng minh nội dung đã thỏa thuận.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là bao lâu?

Với tranh chấp hợp đồng dân sự, Điều 429 Bộ luật Dân sự quy định thời hiệu thông thường là 3 năm kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Với tranh chấp thương mại thuộc phạm vi Luật Thương mại, Điều 319 quy định thời hiệu thông thường là 2 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật có quy định riêng.

Việc bên có nghĩa vụ thừa nhận nghĩa vụ hoặc thực hiện một phần nghĩa vụ có thể ảnh hưởng đến việc tính thời hiệu theo Bộ luật Dân sự, nên cần xem hồ sơ cụ thể thay vì chỉ nhìn ngày ghi trên hợp đồng.

Không có điều khoản phạt thì đòi phạt được không?

Trong hợp đồng thương mại, Điều 300 yêu cầu phải có thỏa thuận phạt. Nếu không có thỏa thuận thì không thể tự tạo thêm một khoản “phạt” sau khi tranh chấp xảy ra.

Có thể vừa phạt vừa đòi bồi thường không?

Trong quan hệ thương mại, nếu có thỏa thuận phạt, Điều 307 cho phép áp dụng cả phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp luật có quy định khác. Nhưng bồi thường vẫn phải đáp ứng điều kiện và chứng minh thiệt hại.

Chỉ cần gửi công văn “chấm dứt hợp đồng” là đủ?

Không. Cần xác định căn cứ pháp lý, loại cơ chế đang áp dụng, điều kiện thông báo và hậu quả mong muốn. Một công văn dùng sai cơ chế có thể làm phát sinh trách nhiệm cho chính bên gửi.

Hợp đồng song ngữ, bản nào được ưu tiên?

Trước hết xem chính hợp đồng có quy định bản ngôn ngữ nào được ưu tiên hay không. Nếu không, việc giải thích phải dựa trên nội dung hợp đồng, ý chí các bên và các nguyên tắc giải thích hợp đồng của pháp luật dân sự.

Rà soát một hợp đồng mất bao lâu?

Thời gian phụ thuộc vào độ dài, loại giao dịch, số phụ lục, ngôn ngữ và mức độ đàm phán. Hợp đồng thương mại thông thường có thể nhanh hơn hợp đồng dự án, EPC, phân phối độc quyền, đầu tư hoặc hợp đồng song ngữ nhiều phụ lục.

Đọc thêm

• Luật sư tư vấn doanh nghiệp — hợp đồng, công nợ, tranh chấp nội bộ và M&A.
• Luật sư đầu tư nước ngoài.
• Luật sư hàng hải.
• Kỹ năng đàm phán hợp đồng.

Kho bản án kinh doanh thương mại của UniLaw có thể tra cứu tại case.unilaw.vn, trong đó có Bản án 03/2025 ngày 08/08/2025 và Bản án 19/2025/KDTM-PT ngày 16/06/2025.