Luật luật sư và nghề luật · 22.10.2024

Luật sư đại diện: Vai trò và trách nhiệm

Luật sư đại diện có thể thay khách hàng thực hiện công việc trong phạm vi được giao. Tuy nhiên, cần phân biệt đại diện ngoài tố tụng, đại diện theo ủy quyền trong tố tụng và tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Mỗi tư cách có căn cứ, giấy tờ và giới h…

Luật sư UnilawThời gian đọc: 7 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Luật sư đại diện có thể thay khách hàng thực hiện công việc trong phạm vi được giao. Tuy nhiên, cần phân biệt đại diện ngoài tố tụng, đại diện theo ủy quyền trong tố tụng và tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Mỗi tư cách có căn cứ, giấy tờ và giới hạn khác nhau.

1. Luật sư đại diện là gì?

Khoản 1 Điều 29 Luật Luật sư quy định việc đại diện ngoài tố tụng gắn với nội dung của hợp đồng dịch vụ pháp lý. Trong tố tụng dân sự, khoản 2 Điều 86 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định người đại diện theo ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ theo nội dung văn bản ủy quyền.

Hợp đồng dịch vụ xác định công việc, thời hạn và thù lao. Văn bản ủy quyền xác định quyền mà luật sư được thực hiện nhân danh khách hàng. Hai giấy tờ này có chức năng khác nhau. Việc đã ký hợp đồng và trả phí không có nghĩa luật sư được tự quyết mọi vấn đề.

2. Luật sư đại diện ngoài tố tụng được làm gì?

Tùy phạm vi hợp đồng và ủy quyền, luật sư có thể:

Làm việc với đối tác, ngân hàng, cơ quan hành chính hoặc đơn vị có liên quan;
Nộp, nhận và giải trình hồ sơ;
Tham gia đàm phán, hòa giải và lập biên bản;
Gửi thông báo, yêu cầu thanh toán hoặc đề xuất phương án xử lý;
Ký văn bản, thỏa thuận hoặc nhận tài sản nếu được giao quyền rõ ràng.

Nếu luật sư được quyền ký thỏa thuận làm thay đổi quyền tài sản, nhận tiền hoặc chấm dứt yêu cầu, văn bản ủy quyền nên ghi riêng từng quyền. Giới hạn càng rõ thì rủi ro tranh chấp về thẩm quyền càng thấp.

3. Đại diện trong tố tụng khác người bảo vệ quyền lợi thế nào?

Người đại diện theo ủy quyền nhân danh đương sự thực hiện các quyền nằm trong văn bản ủy quyền. Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tham gia để hỗ trợ pháp lý, trình bày lập luận, hỏi và tranh luận theo luật tố tụng. Một luật sư có thể tham gia với tư cách phù hợp, nhưng không nên gọi chung mọi hoạt động tại Tòa án là “đại diện”.

Trong vụ án hình sự, luật sư có thể là người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Thủ tục đăng ký bào chữa và phạm vi quyền được xác định theo Bộ luật Tố tụng hình sự.

4. Trường hợp không thể ủy quyền thay mình

Khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mình tham gia tố tụng đối với việc ly hôn. Điều luật có quy định riêng về người đại diện trong trường hợp vợ hoặc chồng không thể nhận thức, làm chủ hành vi và có yêu cầu ly hôn từ người thân thích theo luật.

Người có yêu cầu ly hôn vẫn có thể thuê luật sư tư vấn, soạn hồ sơ hoặc tham gia với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Cần xác định đúng vai trò ngay từ đầu để chuẩn bị giấy tờ phù hợp.

5. Văn bản ủy quyền nên ghi những quyền nào?

Không nên dùng một câu quá rộng như “toàn quyền giải quyết vụ việc”. Tùy hồ sơ, hãy cân nhắc liệt kê:

Quyền ký, nộp, sửa, bổ sung hoặc rút đơn;
Quyền nhận thông báo, quyết định và bản án;
Quyền cung cấp chứng cứ, sao chụp hồ sơ và tham gia phiên họp;
Quyền thương lượng, hòa giải và ký biên bản;
Quyền kháng cáo, thay đổi hoặc rút kháng cáo;
Quyền nhận tiền, tài sản hoặc giấy tờ nếu khách hàng thực sự giao;
Thời hạn ủy quyền và quyền ủy quyền lại.

Mỗi cơ quan có thể yêu cầu hình thức giấy tờ khác nhau. Trước khi ký, cần kiểm tra văn bản có phải công chứng, chứng thực hay nộp bản chính để đối chiếu hay không.

6. Hai bản án về phạm vi đại diện và xung đột lợi ích

Bản án 738/2024/DS-PT ngày 10/9/2024 ghi nhận tranh luận về việc người đại diện có quyền nộp đơn nhưng văn bản ủy quyền có thể chưa thể hiện rõ quyền ký đơn kháng cáo. Người ủy quyền có mặt tại phiên tòa và xác nhận đồng ý với nội dung kháng cáo nên Tòa vẫn xem xét. Bài học là nên ghi riêng quyền ký, nộp, sửa hoặc rút đơn kháng cáo.

Bản án 105/2020/DS-PT ngày 22/5/2020 cho thấy bên cung cấp dịch vụ đã nhận tư vấn, đại diện cho hai nhóm có lợi ích đối lập trong cùng tranh chấp thừa kế. Tòa nêu vấn đề cung cấp dịch vụ cho cả hai phía đối lập. Khách hàng nên cung cấp đầy đủ tên các bên để luật sư kiểm tra xung đột trước khi nhận việc.

Đây là các bản án dùng để tham khảo tình huống, không phải án lệ tự động áp dụng cho mọi vụ việc.

7. Khi nào nên thuê luật sư đại diện?

Dịch vụ đại diện phù hợp khi khách hàng ở xa, khó sắp xếp thời gian hoặc không quen làm việc với cơ quan xử lý. Luật sư cũng hữu ích khi vụ việc có nhiều tài liệu, nhiều bên hoặc cần duy trì một đầu mối trao đổi thống nhất.

Các trường hợp thường gặp gồm tranh chấp hợp đồng, thu hồi công nợ, bất động sản, lao động, thừa kế, thủ tục đầu tư và làm việc với cơ quan hành chính. Việc có luật sư không bảo đảm kết quả. Giá trị của dịch vụ nằm ở việc xác định đúng vấn đề, chuẩn bị chứng cứ và thực hiện công việc đúng hạn.

8. Hồ sơ cần gửi để nhận đánh giá

Khách hàng nên gửi bản tóm tắt diễn biến, danh sách các bên, hợp đồng chính, chứng từ thanh toán và văn bản gần nhất của cơ quan xử lý. Đồng thời, hãy cho biết thời hạn sắp đến, nơi cần luật sư làm việc và quyền nào muốn giao.

Nếu vụ việc đang tại Tòa án, cần bổ sung thông báo thụ lý, giấy triệu tập, biên bản và quyết định đã nhận. Nếu là giao dịch, cần gửi dự thảo hợp đồng, giấy tờ về chủ thể và tài sản liên quan.

9. Chi phí và hợp đồng dịch vụ

Phí phụ thuộc nội dung công việc, thời gian, địa điểm và mức độ phức tạp. Báo giá nên tách tư vấn, soạn văn bản, tham gia buổi làm việc, đi lại và từng giai đoạn tố tụng. Hợp đồng cần nêu sản phẩm bàn giao, lịch cập nhật và khoản có thể phát sinh.

Xem thêm bài thuê luật sư: chọn thế nào, phí tính ra sao và hướng dẫn chuẩn bị trước khi ký hợp đồng. Xem toàn bộ chuyên mục Luật luật sư và nghề luật.

10. Quy trình luật sư nhận đại diện

Nhận tóm tắt và kiểm tra xung đột lợi ích;
Đọc hồ sơ, xác định mục tiêu và thời hạn;
Đề xuất phạm vi công việc, người phụ trách và báo phí;
Ký hợp đồng dịch vụ và văn bản ủy quyền phù hợp;
Thực hiện công việc, cập nhật tiến độ và bàn giao tài liệu.

Câu hỏi thường gặp

Luật sư có được tự ký thỏa thuận thay khách hàng không?

Chỉ khi quyền ký thỏa thuận nằm trong phạm vi đại diện hợp lệ. Với quyết định quan trọng, văn bản nên ghi rõ giới hạn và điều kiện cần khách hàng chấp thuận trước.

Hợp đồng dịch vụ có thay cho giấy ủy quyền không?

Thông thường không. Hợp đồng xác định dịch vụ và thù lao; giấy ủy quyền xác định quyền thực hiện nhân danh khách hàng. Hồ sơ cụ thể có thể cần thêm giấy tờ theo yêu cầu của cơ quan tiếp nhận.

Có thể giới hạn luật sư chỉ nhận và nộp hồ sơ không?

Có. Khách hàng có thể giao một số quyền cụ thể và giữ lại quyền thương lượng, ký thỏa thuận, rút yêu cầu hoặc nhận tiền.

Cần luật sư đại diện làm việc với đối tác, cơ quan nhà nước hoặc Tòa án? Gửi bản tóm tắt, tài liệu chính, thời hạn và nơi cần làm việc cho Unilaw, hoặc gọi 0912266811 để xác định phạm vi ủy quyền và báo phí.