Bản tin pháp lý · 26.03.2025

Luật sư trí tuệ nhân tạo: 7 việc cần làm cho doanh nghiệp

Từ 01/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 biến việc dùng AI trong doanh nghiệp thành một tập nghĩa vụ có hồ sơ, có thời hạn và có chế tài. Bài này nói rõ một luật sư trí tuệ nhân tạo thực sự làm ra sản phẩm gì — bảy đầu việc, mỗi việc gắn với một điều luật cụ thể — tha…

Luật sư UnilawThời gian đọc: 6 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Từ 01/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 biến việc dùng AI trong doanh nghiệp thành một tập nghĩa vụ có hồ sơ, có thời hạn và có chế tài. Bài này nói rõ một luật sư trí tuệ nhân tạo thực sự làm ra sản phẩm gì — bảy đầu việc, mỗi việc gắn với một điều luật cụ thể — thay vì liệt kê lời hứa.

Luật sư trí tuệ nhân tạo làm gì và không làm gì

Không làm: viết mã, kiểm thử mô hình, đánh giá độ chính xác thuật toán. Làm: biến trạng thái kỹ thuật của hệ thống thành hồ sơ pháp lý đứng vững khi bị thanh tra, kiểm tra theo Điều 28, và phân định trách nhiệm giữa các bên trước khi thiệt hại xảy ra. Nói ngắn, phần việc của luật sư trí tuệ nhân tạo bắt đầu ở chỗ kỹ sư dừng lại.

Việc 1 — Luật sư trí tuệ nhân tạo kiểm kê và phân loại rủi ro

Khoản 1 Điều 10 buộc nhà cung cấp tự phân loại hệ thống trước khi đưa vào sử dụng, và hệ thống được phân loại là rủi ro trung bình hoặc rủi ro cao phải có hồ sơ phân loại kèm theo. Bước đầu tiên vì thế là một bản kiểm kê: mỗi công cụ AI đang dùng, ai là nhà cung cấp, ai là bên triển khai, dùng vào việc gì, tác động tới ai.

Khoản 2 thêm một bẫy: bên triển khai được kế thừa kết quả phân loại của nhà cung cấp, nhưng nếu sửa đổi, tích hợp hoặc thay đổi chức năng làm phát sinh rủi ro mới hoặc cao hơn thì phải phối hợp nhà cung cấp phân loại lại. Doanh nghiệp tự nối thêm dữ liệu nội bộ vào một công cụ mua sẵn thường rơi đúng vào khoản này mà không biết.

Việc 2 — Hồ sơ thông báo gửi Bộ Khoa học và Công nghệ

Khoản 3 Điều 10: với hệ thống rủi ro trung bình hoặc rủi ro cao, nhà cung cấp phải thông báo kết quả phân loại cho Bộ Khoa học và Công nghệ qua Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo, trước khi đưa vào sử dụng. Hệ thống rủi ro thấp chỉ được khuyến khích công khai thông tin cơ bản, không bắt buộc.

Khi chưa xác định được mức rủi ro, khoản 4 cho phép đề nghị Bộ hướng dẫn phân loại trên cơ sở hồ sơ kỹ thuật — đây là lối ra hợp pháp thay vì đoán. Khoản 6 cảnh báo chiều ngược lại: phát hiện sai lệch hoặc khai báo không trung thực thì cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tái phân loại, bổ sung hồ sơ hoặc tạm dừng việc sử dụng.

Việc 3 — Luật sư trí tuệ nhân tạo rà hợp đồng công cụ AI

Khoản 2 Điều 29 đặt gánh nặng lên bên triển khai: hệ thống rủi ro cao được quản lý, vận hành và sử dụng đúng quy định nhưng vẫn phát sinh thiệt hại thì bên triển khai vẫn phải bồi thường cho người bị thiệt hại. Chỉ sau khi bồi thường xong, bên triển khai mới yêu cầu nhà cung cấp, nhà phát triển hoàn trả — và chỉ khi có thỏa thuận giữa các bên.

Câu cuối là chỗ một luật sư trí tuệ nhân tạo tạo ra giá trị đo được: nếu hợp đồng mua công cụ không có điều khoản hoàn trả, doanh nghiệp bồi thường xong thì mất trắng. Miễn trừ tại khoản 3 rất hẹp — chỉ lỗi cố ý hoàn toàn của người bị thiệt hại, hoặc bất khả kháng, tình thế cấp thiết. Phân tích đầy đủ ở bài Bồi thường thiệt hại do trí tuệ nhân tạo.

Việc 4 — Dựng quy trình minh bạch và gắn nhãn

Điều 11 chia hai vai: nhà cung cấp đánh dấu nội dung ở định dạng máy đọc, bên triển khai gắn nhãn dễ nhận biết với nội dung mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế. Khoản 5 buộc duy trì minh bạch suốt quá trình cung cấp, không phải làm một lần. Cách làm và bốn trường hợp miễn nằm ở bài Gắn nhãn nội dung AI.

Việc 5 — Hồ sơ đạo đức và tài liệu giải trình

Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, hiệu lực 10/3/2026, yêu cầu chuẩn bị tài liệu giải thích và bằng chứng về quá trình thiết kế, huấn luyện, kiểm thử, và phân định rõ chủ thể chịu trách nhiệm giải trình đối với các quyết định do hệ thống tạo ra. Khoản 3 Điều 28 nói vì sao điều này quan trọng: khi thanh tra, kiểm tra, tổ chức, cá nhân liên quan có nghĩa vụ cung cấp hồ sơ kỹ thuật, nhật ký lưu vết, dữ liệu huấn luyện và thông tin cần thiết khác. Hồ sơ không dựng trước thì lúc bị hỏi không dựng kịp.

Việc 6 — Quyền đối với đầu ra và tính hợp pháp của dữ liệu

Luật số 131/2025/QH15 sửa Luật Sở hữu trí tuệ, hiệu lực 01/4/2026, bổ sung khoản 5 Điều 6 và khoản 5 Điều 7: quyền đối với đối tượng tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo do Chính phủ quy định, còn dữ liệu huấn luyện chỉ được dùng khi đã công bố hợp pháp, công chúng được phép tiếp cận và không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền của tác giả, chủ sở hữu. Chi tiết ở bài Luật sở hữu trí tuệ nhân tạo.

Việc 7 — Xin thử nghiệm có kiểm soát khi cần

Với sản phẩm chưa có khung pháp lý rõ, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Chương IV Nghị định 142/2026/NĐ-CP là đường đi hợp pháp thay vì triển khai rồi chờ. Hồ sơ và ba cấp độ nằm ở bài Thử nghiệm có kiểm soát trí tuệ nhân tạo.

Khi nào nên gọi luật sư trí tuệ nhân tạo

Trước khi ký hợp đồng mua hoặc thuê một công cụ AI dùng cho khách hàng, nhân sự hoặc quyết định có ảnh hưởng tới người khác.
Trước khi đưa hệ thống rủi ro trung bình hoặc rủi ro cao vào sử dụng — vì nghĩa vụ thông báo là trước, không phải sau.
Khi hệ thống đã chạy trước 01/3/2026: thời hạn hoàn tất tuân thủ là 01/3/2027, riêng y tế, giáo dục, tài chính là 01/9/2027.
Khi có sự cố, khiếu nại hoặc yêu cầu bồi thường liên quan tới đầu ra của hệ thống.
Khi bị yêu cầu cung cấp hồ sơ kỹ thuật, nhật ký lưu vết hoặc dữ liệu huấn luyện trong thanh tra, kiểm tra.

Unilaw nhận các đầu việc nêu trên với vai trò luật sư trí tuệ nhân tạo: kiểm kê và phân loại, dựng hồ sơ thông báo, rà soát và đàm phán hợp đồng công cụ AI, xây quy trình minh bạch, hồ sơ đạo đức và hồ sơ dữ liệu huấn luyện. Phí tính theo số hệ thống và phạm vi hồ sơ, báo trước bằng văn bản, không phát sinh ngoài phạm vi đã thống nhất.

Xem thêm bản án và bình luận án tại case.unilaw.vn.