Bán 90% cổ phần rồi đòi lại: vì sao không huỷ được nghị quyết Đại hội đồng cổ đông

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Ông C bán toàn bộ 90% cổ phần công ty dự án với giá 68,87 tỷ đồng. Bên mua trả 45,37 tỷ rồi dừng. Ông kiện đòi huỷ nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, khôi phục tư cách cổ đông, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và đòi hơn 20 tỷ tiền lãi.

Kết quả: ông chỉ được 23,5 tỷ tiền gốc. Tư cách cổ đông không khôi phục. Nghị quyết không huỷ. Giấy chứng nhận không thu hồi. Toàn bộ hơn 20 tỷ tiền lãi bị bác.

Bản án số 28/2023/KDTM-PT của Toà án nhân dân cấp cao tại Hà Nội là bài học nặng nhất mà một người bán doanh nghiệp có thể nhận: khi bạn vừa bán vừa giữ, bạn có thể mất cả hai.

Thương vụ

Ngày 31/10/2017, ông Đào Văn C — Chủ tịch Hội đồng quản trị, sở hữu 90% vốn điều lệ với 27.000.000 cổ phần của Công ty cổ phần đầu tư xây dựng Phúc H (chủ đầu tư dự án khu nhà ở thương mại và dịch vụ tại Hưng Yên) — ký hợp đồng chuyển nhượng toàn bộ số cổ phần cho hai công ty và ba cá nhân, tổng giá 68.871.384.059 đồng.

Cấu trúc chia nhỏ: một tập đoàn nhận 15,3 triệu cổ phần (39,03 tỷ); một công ty quản lý đầu tư nhận 2,7 triệu cổ phần (6,89 tỷ); ba cá nhân mỗi người 3 triệu cổ phần (7,65 tỷ mỗi người). Thanh toán làm 05 đợt, đợt cuối đến hạn 01/9/2018.

Sau khi nhận tiền đợt đầu, ông C bàn giao quyền quản lý công ty: con dấu, một số tài liệu, hồ sơ dự án. Ngày 05/12/2017, công ty họp Đại hội đồng cổ đông và ra nghị quyết; ngày 12/12/2017 đăng ký thay đổi doanh nghiệp lần thứ 8.

Bên mua tiếp tục trả. Ngày 08/02/2021, hai bên lập biên bản chốt: đã trả 26 tỷ, còn nợ 35,5 tỷ. Sau đó bên mua trả thêm 12 tỷ. Còn lại 23,5 tỷ đồng — và dừng, với lý do ông C chưa bàn giao đủ hồ sơ dự án.

Bốn yêu cầu và bốn câu trả lời

1. Khôi phục tư cách cổ đông — không được

Lập luận của ông C khá mạnh trên giấy: theo khoản 7 Điều 126 Luật Doanh nghiệp 2014 (nay là khoản 6 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020), người nhận chuyển nhượng chỉ trở thành cổ đông từ thời điểm được ghi vào sổ đăng ký cổ đông. Sổ chưa ghi, nên bên mua chưa phải cổ đông, nên ông vẫn là cổ đông.

Toà bác, vì ba lý do rất thực tế:

• Chính ông C là người nắm giữ sổ đăng ký cổ đông và không bàn giao — không thể viện dẫn một thiếu sót do chính mình gây ra để hưởng lợi.
• Ông đã nhận xấp xỉ hai phần ba số tiền chuyển nhượng.
• Ông đã chốt nợ với bên mua — tức xác nhận quan hệ còn lại chỉ là quan hệ nợ tiền, không phải quan hệ sở hữu cổ phần.

Toà xác định 27 triệu cổ phần đã chuyển quyền sở hữu cho bên mua theo phần, kể từ thời hạn thanh toán đợt 5 là 01/9/2018. Ông C không còn cổ phần, nên không có gì để khôi phục.

2. Huỷ nghị quyết Đại hội đồng cổ đông — không được

Toà thừa nhận một điều quan trọng: tại thời điểm họp ngày 05/12/2017, bên mua mới trả 10 tỷ đồng, nên ông C vẫn còn là cổ đông, và việc tổ chức đại hội mà không thông báo cho ông là thiếu sót.

Nhưng đó không đủ. Vì:

“Nếu không đồng ý, ông C có quyền khởi kiện ra toà để huỷ nghị quyết họp đại hội cổ đông (Điều 147 Luật Doanh nghiệp 2014), song ông không khởi kiện mà tiếp tục nhận tiền của bên mua.”

Đến hạn 01/9/2018, ông đã nhận 32,5 tỷ đồng. Khi đó ông không còn là cổ đông; các cổ đông khác không ai yêu cầu huỷ. Nghị quyết đứng vững.

Đây là điểm quan trọng nhất của bản án. Quyền yêu cầu huỷ nghị quyết Đại hội đồng cổ đông có thời hạn 90 ngày kể từ ngày nhận được nghị quyết hoặc biên bản họp (Điều 151 Luật Doanh nghiệp 2020, kế thừa Điều 147 Luật Doanh nghiệp 2014). Bỏ qua 90 ngày đó là mất quyền — không có cách nào lấy lại, kể cả khi việc triệu tập họp thực sự có sai phạm.

3. Thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp — không được

Vì nghị quyết không bị huỷ, và Phòng Đăng ký kinh doanh đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục thay đổi đăng ký lần thứ 8. Toà cũng chỉnh lại thuật ngữ: yêu cầu đúng phải là thu hồi chứ không phải huỷ giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

4. Tiền gốc được, tiền lãi mất trắng

Về gốc: ba cá nhân đã thanh toán xong nghĩa vụ của mình. Còn lại, tập đoàn nợ 19,5 tỷ và công ty quản lý đầu tư nợ 4 tỷ — Toà buộc mỗi bên trả đúng phần của mình, tổng 23,5 tỷ đồng.

Về lãi: ông C đòi 20%/năm trên 35,5 tỷ tính từ 01/01/2018. Toà sơ thẩm đã chấp nhận, tính ra 16.839.452.055 đồng và 3.454.246.575 đồng — hơn 20,29 tỷ đồng.

Toà phúc thẩm bác toàn bộ. Lý do: Biên bản thoả thuận ngày 08/02/2021 quy định trước khi thanh toán tiếp, ông C phải bàn giao đủ hồ sơ theo Danh mục hồ sơ còn thiếu ngày 04/01/2018 — hồ sơ chất lượng, hồ sơ thanh quyết toán, trích lục bản đồ. Thực tế ông bàn giao bản photo và tài liệu không đúng chủ thể ký kết với các nhà thầu, dẫn tới dự án không thể hoàn công. Ông chưa thực hiện hết nghĩa vụ cam kết, nên bên mua không phải chịu lãi.

Một sai lầm tố tụng đáng giá một lô đất

Ngày 23/3/2022, ông C bổ sung yêu cầu: buộc bên mua chuyển nhượng cho ông lô đất biệt thự BT 01 theo phụ lục hợp đồng. Toà không xem xét, vì yêu cầu này vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu và được đưa ra sau phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải.

Đây là quy tắc tố tụng mà rất nhiều người khởi kiện trả giá: sau phiên họp kiểm tra chứng cứ, không thể bổ sung yêu cầu vượt phạm vi ban đầu nữa. Muốn đòi gì, phải đòi ngay trong đơn khởi kiện, hoặc bổ sung trước mốc đó.

Tương tự, đề nghị đưa các cổ đông nắm 10% còn lại vào tham gia tố tụng cũng bị bác, vì tranh chấp là giữa ông C với những người nhận chuyển nhượng cổ phần của ông, không liên quan đến các cổ đông khác.

Bảy điều rút ra cho người bán doanh nghiệp

1. Đừng bàn giao quyền quản lý khi chưa nhận đủ tiền

Ông C giao con dấu và hồ sơ dự án ngay sau đợt thanh toán đầu tiên. Từ giây phút đó, ông mất quyền kiểm soát công ty nhưng vẫn chưa được trả tiền. Mọi đòn bẩy còn lại chỉ là kiện tụng — thứ mất năm năm.

Cách làm an toàn: bàn giao theo từng mốc tương ứng tỷ lệ thanh toán, hoặc ký quỹ tại ngân hàng, hoặc giữ lại quyền phủ quyết đối với các quyết định lớn cho tới khi thanh toán đủ.

2. Chốt danh mục hồ sơ bàn giao ngay khi ký hợp đồng

Chính “Danh mục hồ sơ còn thiếu ngày 04/01/2018” đã khiến ông C mất hơn 20 tỷ tiền lãi. Với công ty dự án, danh mục hồ sơ phải được lập thành phụ lục ngay lúc ký, ghi rõ bản gốc hay bản sao, kèm biên bản bàn giao từng đợt có chữ ký hai bên. Bàn giao bản photo hoặc tài liệu không đúng chủ thể ký kết bị coi là chưa bàn giao.

3. Tám mươi chín ngày là thời hạn thật

Quyền yêu cầu huỷ nghị quyết Đại hội đồng cổ đông chỉ sống 90 ngày kể từ ngày nhận được nghị quyết hoặc biên bản họp. Ngay cả khi việc triệu tập họp vi phạm nghiêm trọng, quá hạn là hết quyền. Nếu bạn là cổ đông và nghi ngờ một cuộc họp diễn ra sau lưng mình, việc đầu tiên là xác định ngày mình nhận được nghị quyết, không phải ngày họp.

4. Tiếp tục nhận tiền là một hành vi pháp lý

Cùng một bài học với nhiều vụ tranh chấp hợp đồng khác: nhận tiền sau khi bên kia vi phạm được hiểu là chấp nhận hiện trạng. Nếu vẫn muốn giữ quyền khiếu kiện, phải gửi văn bản bảo lưu quyền kèm mỗi lần nhận tiền.

5. Giữ sổ đăng ký cổ đông không phải là lá chắn

Về nguyên tắc, người nhận chuyển nhượng chỉ thành cổ đông khi được ghi vào sổ. Nhưng Toà không cho phép bên bán lợi dụng việc mình cố tình không bàn giao sổ để phủ nhận giao dịch. Luật Doanh nghiệp 2020 còn buộc công ty phải cập nhật sổ đăng ký cổ đông trong 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu của cổ đông liên quan (khoản 7 Điều 127).

6. Chia nhỏ bên mua thì nghĩa vụ cũng chia nhỏ

Hợp đồng ghi rõ từng bên mua bao nhiêu cổ phần và trả bao nhiêu tiền. Hệ quả: mỗi bên chỉ chịu trách nhiệm trên phần của mình, không liên đới. Ba cá nhân trả xong thì hết nghĩa vụ; hai công ty còn nợ thì mỗi công ty trả phần riêng. Nếu bên bán muốn có trách nhiệm liên đới hoặc bảo lãnh chéo, phải viết vào hợp đồng — không thì không có.

Toà cũng chỉ ra một điều khoản mâu thuẫn trong phụ lục: quy định “nếu bên bán chưa nhận đủ tiền thì bên mua chưa được sở hữu bất cứ cổ phần nào” bị đánh giá là trái với thoả thuận tại hợp đồng chính, nơi mỗi bên mua chỉ chịu trách nhiệm trên phần cổ phần của mình. Phụ lục mâu thuẫn với hợp đồng chính thường không cứu được ai.

7. Đòi lãi thì phải sạch nghĩa vụ của mình trước

Toà không bác lãi vì mức 20%/năm quá cao, mà vì bên đòi lãi chưa hoàn thành nghĩa vụ của chính mình. Trước khi gửi thư đòi lãi, hãy tự kiểm: mọi cam kết trong hợp đồng và các biên bản thoả thuận sau đó đã thực hiện đủ chưa, có biên bản xác nhận không.

Cơ sở pháp lý

• Luật Doanh nghiệp 2020: Điều 127 về chuyển nhượng cổ phần — khoản 6 (thời điểm trở thành cổ đông là khi được ghi vào sổ đăng ký cổ đông), khoản 7 (công ty phải cập nhật sổ trong 24 giờ theo yêu cầu); Điều 151 (yêu cầu huỷ bỏ nghị quyết Đại hội đồng cổ đông trong thời hạn 90 ngày); Điều 152 (nghị quyết vẫn có hiệu lực thi hành cho tới khi có quyết định huỷ bỏ có hiệu lực).
• Luật Doanh nghiệp 2014 (áp dụng cho giao dịch năm 2017): Điều 4, Điều 15, Điều 126, Điều 147.
• Bộ luật Dân sự 2015: Điều 453 về mua trả chậm, trả dần.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: khoản 4 Điều 30, Điều 34, điểm g khoản 1 Điều 40 (thẩm quyền); Điều 296 (xét xử vắng mặt); quy định về bổ sung yêu cầu khởi kiện sau phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải.

Hỏi đáp

Bán cổ phần nhưng chưa nhận đủ tiền thì còn là cổ đông không?

Phụ thuộc vào thoả thuận và cách hai bên thực tế xử sự. Trong vụ án này, việc bên bán đã bàn giao quyền quản lý, nhận gần hai phần ba tiền và chốt nợ khiến Toà xác định cổ phần đã chuyển quyền sở hữu. Muốn giữ tư cách cổ đông cho tới khi nhận đủ tiền, phải ghi điều kiện chuyển quyền sở hữu thật rõ trong hợp đồng và không bàn giao quyền quản lý trước.

Đại hội đồng cổ đông họp không mời tôi thì tôi làm gì?

Yêu cầu Toà án hoặc Trọng tài huỷ bỏ nghị quyết trong 90 ngày kể từ ngày nhận được nghị quyết, biên bản họp hoặc biên bản kết quả kiểm phiếu, theo Điều 151 Luật Doanh nghiệp 2020 — với điều kiện bạn là cổ đông hoặc nhóm cổ đông đáp ứng tỷ lệ sở hữu theo khoản 2 Điều 115. Đừng chờ, và đừng tiếp tục hành xử như thể đã chấp nhận nghị quyết đó.

Nghị quyết bị kiện thì có tạm dừng thi hành không?

Không. Theo Điều 152 Luật Doanh nghiệp 2020, nghị quyết vẫn có hiệu lực thi hành cho tới khi quyết định huỷ bỏ của Toà án hoặc Trọng tài có hiệu lực — trừ khi có biện pháp khẩn cấp tạm thời. Vì vậy, đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thường quan trọng hơn chính đơn khởi kiện.

Nghị quyết thông qua với 100% phiếu thì có kiện huỷ được không?

Không, nếu lý do là vi phạm trình tự, thủ tục. Điều 152 khoản 2 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định nghị quyết được thông qua bằng 100% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết là hợp pháp và có hiệu lực ngay cả khi trình tự, thủ tục triệu tập họp vi phạm. Quy định tương tự áp dụng cho Hội đồng thành viên tại Điều 62.

Bên mua chậm trả thì đòi lãi bao nhiêu?

Theo thoả thuận trong hợp đồng; nếu không có thoả thuận thì theo Điều 306 Luật Thương mại — lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường. Nhưng như vụ án này cho thấy, điều quyết định không phải là mức lãi, mà là bên đòi lãi đã hoàn thành nghĩa vụ của mình hay chưa.

Có thể bổ sung yêu cầu khởi kiện lúc nào?

Yêu cầu vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu chỉ được xem xét nếu đưa ra trước phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải. Sau mốc đó, Toà sẽ không xem xét — như yêu cầu về lô đất biệt thự trong vụ án này.

Mua lại doanh nghiệp dự án cần kiểm tra gì về hồ sơ?

Hồ sơ pháp lý dự án, hồ sơ chất lượng công trình, hồ sơ hoàn công, hồ sơ thanh quyết toán với từng nhà thầu, trích lục bản đồ, tình trạng giải phóng mặt bằng, nghĩa vụ tài chính với nhà nước. Quan trọng không kém: bản gốc và đúng chủ thể ký kết — bản photo hoặc hợp đồng ký bởi pháp nhân khác có thể khiến dự án không hoàn công được.

Vụ tranh chấp chuyển nhượng cổ phần kéo dài bao lâu?

Vụ án này: hợp đồng ký tháng 10/2017, khởi kiện năm 2021, biên bản chốt nợ tháng 02/2021, bản án phúc thẩm năm 2023 — sáu năm. Và ba yêu cầu khác vẫn còn để ngỏ cho các vụ kiện tiếp theo.

Đọc thêm

• Luật sư doanh nghiệp — danh mục việc, cách nhận việc và báo phí
• Chuyển nhượng vốn góp 3.250 tỷ, kiện đòi 104,9 tỷ tiền lãi và thua trắng
• Lập phiếu thu khống để tăng cổ phần: Toà tuyên không công nhận 33.193 cổ phần
• Hợp đồng song ngữ “phải cung cấp” hay “will support”: 30 tỷ nằm ở hai chữ
• Đòi công nợ 5,7 tỷ chỉ được 3,78 tỷ: thiếu một dòng trong biên bản đối chiếu