Bản án · 11.09.2026

Xe bị tịch thu trái luật 4 năm: đòi 927 triệu, được 41 triệu

Chiếc xe tải bị tạm giữ ngày 17/8/2014. Đến ngày 12/10/2018 mới được trả lại — hơn bốn năm hai tháng nằm ngoài trời. Toà án đã xác định việc tịch thu xe là trái pháp luật. Chủ xe yêu cầu bồi thường 927.500.000 đồng. Toà chấp nhận 41.381.000 đồng. Bản án số 178/2022/DS-PT ngày 28/…

Luật sư UnilawThời gian đọc: 13 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Bản án số 178/2022/DS-PT ngày 28/7/2022 của Toà án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng không phải là bản án lớn về giá trị, nhưng là bản án đáng đọc nhất với bất kỳ ai đang chuẩn bị yêu cầu Nhà nước bồi thường. Nó cho thấy rất rõ: thắng về nguyên tắc và thắng về tiền là hai việc khác nhau, và khoảng cách giữa chúng chính là chứng cứ.

Vụ việc

Ngày 17/8/2014, Hạt Kiểm lâm huyện H (Bình Định) bắt giữ xe ô tô tải hiệu KIA, biển kiểm soát 77H-0775, đang vận chuyển 26 hộp gỗ xẻ chủng loại Re nhóm VI, khối lượng 1,585 m³, trái pháp luật. Hạt trưởng ban hành quyết định và biên bản tạm giữ cùng ngày.

Ngày 13/10/2014, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Bình Định ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với người lái, phạt 15.000.000 đồng và tịch thu chiếc xe.

Gia đình khởi kiện quyết định xử phạt theo thủ tục hành chính. Vụ kiện kéo dài tới Bản án hành chính phúc thẩm số 65/2017/HC-PT ngày 01/6/2017 của Toà án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng: hình thức phạt chính 15 triệu đồng là đúng, nhưng việc tịch thu xe là trái pháp luật.

Xe được trả lại ngày 12/10/2018. Sau bốn năm hai tháng nằm tại bãi, xe gỉ sét, bong tróc sơn, hỏng bình ắc quy, lốp, ruột và đèn.

Chủ xe khởi kiện yêu cầu bồi thường nhà nước. Toà án nhân dân tỉnh Bình Định (Bản án sơ thẩm số 14/2022/DS-ST ngày 26/4/2022) chấp nhận 41.381.000 đồng, bác 885.724.000 đồng. Nguyên đơn kháng cáo, nâng yêu cầu lên 927.500.000 đồng.

Từng khoản yêu cầu và lý do được hay không được chấp nhận

762.500.000 đồng tiền thuê xe thay thế — bị bác

Nguyên đơn trình bày vì xe bị tịch thu nên gia đình phải thuê xe chở nước với giá 500.000 đồng/ngày. Nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh việc thuê xe.

Đáng chú ý hơn, Tổ xác minh thiệt hại của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định (thành lập theo Quyết định số 386/QĐ-SNN ngày 26/5/2020) đã xác minh tại ba đơn vị kinh doanh vận tải trên địa bàn thị xã: không đơn vị nào kinh doanh cho thuê xe tải trọng 1,4 tấn. Chi cục Thuế khu vực cũng xác nhận tại Văn bản số 2579/CCT-VN.QLT ngày 21/7/2020: đến tháng 6/2020 trên địa bàn không có đơn vị nào cho thuê vận tải hàng hoá loại xe tương ứng kê khai thuế.

Nói cách khác, không chỉ thiếu hoá đơn — mà thị trường cho thuê loại xe đó cũng không tồn tại tại địa phương. Yêu cầu bị bác toàn bộ.

74.605.000 đồng chi phí sửa chữa — chấp nhận một phần

Nguyên đơn cung cấp: một hoá đơn 33.500.000 đồng sơn lại xe và làm đồng; một tờ giấy viết tay photo liệt kê các khoản sửa chữa không có chữ ký xác nhận của bất kỳ cửa hàng nào; hai hoá đơn bán lẻ 1.680.000 đồng và 3.400.000 đồng.

Toà xác minh trực tiếp tại các cơ sở sửa chữa. Kết quả bất lợi: chủ cơ sở xác nhận chỉ bảo dưỡng xe với số tiền 1.680.000 đồng, không làm máy cho chiếc xe này; các chứng từ về việc làm máy do ông viết nhưng là cho một chiếc xe tải nhỏ khác mà chủ xe từng mua tại cửa hàng bán sắt vụn. Khoản 26.875.000 đồng tiền làm máy bị loại.

Với khoản sơn xe và làm đồng, cơ sở sửa chữa xác nhận có làm với số tiền 33.500.000 đồng. Nhưng phía bị đơn đưa ra ba bảng báo giá kèm ba biên bản xác minh tại ba cơ sở khác trên cùng địa bàn, tính ra mức trung bình 25.666.000 đồng — và Toà chấp nhận con số này, căn cứ khoản 2 Điều 23 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: tài sản bị hư hỏng thì thiệt hại được xác định là chi phí theo giá thị trường tại thời điểm thụ lý hồ sơ để sửa chữa.

Phụ tùng thay thế — chấp nhận theo giá trung bình thị trường

Toà ghi nhận tình trạng hư hỏng là có thật và phù hợp với biên bản trả lại xe cùng hình ảnh chụp xe. Nhưng vì không có hoá đơn bán hàng, các cửa hàng phụ tùng không xác nhận được đã bán cho ai, nên áp dụng khoản 1 Điều 3 Nghị định 68/2018/NĐ-CP: xác định theo giá giao dịch phổ biến trung bình của ba cơ sở kinh doanh khác nhau.

04 lốp sau và 02 lốp trước (lốp + ruột): 9.319.000 đồng.
01 bình ắc quy loại 85A: 1.683.000 đồng.
01 cặp đèn trước: 3.033.000 đồng.

7.000.000 đồng cho 100 can nhựa và tấm bạt — bị bác

Biên bản tạm giữ ngày 17/8/2014 chỉ ghi nhận tang vật là 26 hộp gỗ xẻ và phương tiện là chiếc xe. Biên bản không ghi nhận việc tạm giữ can nhựa hay tấm bạt. Cơ quan kiểm lâm trình bày có 15–20 can nhựa không thuộc đối tượng tạm giữ nên tạm giao thủ kho bảo quản và đã gọi người lái đến nhận nhưng không ai đến. Không có cơ sở chấp nhận yêu cầu.

53.000.000 đồng thiệt hại do không được sử dụng xe — bị bác

Nguyên đơn cung cấp hồ sơ vay vốn ngân hàng để chứng minh. Nhưng hợp đồng ghi mục đích vay là bổ sung vốn mua bán chuyến hàng nông sản, thực phẩm — không liên quan đến việc mua xe. Theo khoản 3 Điều 23 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, thiệt hại do không sử dụng, khai thác tài sản được xác định là thu nhập thực tế bị mất, và điều đó chưa được chứng minh.

Tiền phạt hành chính và chi phí đi lại — bị bác

Khoản phạt 15.000.000 đồng đã được bản án hành chính có hiệu lực xác định là đúng, nên không thuộc diện bồi thường; việc gia đình tự nguyện hoàn trả khoản này cho người bị phạt là quan hệ riêng của họ. Chi phí đi lại tham gia tố tụng 12.892.000 đồng được xác định là “quyền lợi và nghĩa vụ của mọi công dân khi tham gia tố tụng”, không thuộc trường hợp được bồi thường.

Kết quả

Toà án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm: Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Bình Định bồi thường 41.381.000 đồng, gồm chi phí làm đồng và sơn xe 25.666.000 đồng, bảo dưỡng 1.680.000 đồng, lốp 9.319.000 đồng, ắc quy 1.683.000 đồng, đèn 3.033.000 đồng.

Người khởi kiện được miễn án phí phúc thẩm theo điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 — một quy định quan trọng: người yêu cầu bồi thường nhà nước được miễn án phí.

Tỷ lệ chấp nhận: 41,4 triệu trên 927,5 triệu — khoảng 4,5%.

Vì sao khoảng cách lớn đến vậy

Không phải vì Toà thiên vị cơ quan nhà nước. Đọc kỹ từng khoản sẽ thấy một khuôn mẫu rất rõ:

Khoản nào có hoá đơn và được cơ sở cung cấp dịch vụ xác nhận thì được chấp nhận — dù bị hạ xuống mức trung bình thị trường.
Khoản nào chỉ có giấy viết tay, bản photo, hoặc lời khai thì bị loại.
Khoản nào không có trong biên bản tạm giữ thì không được xem là thiệt hại do cơ quan nhà nước gây ra.
Khoản thu nhập bị mất đòi hỏi chứng minh thu nhập thực tế, không chấp nhận suy đoán hay so sánh gián tiếp.

Chiếc xe nằm bãi bốn năm là thiệt hại thật. Nhưng thiệt hại thật mà không chứng minh được thì trong hồ sơ bồi thường vẫn bằng không.

Tám việc cần làm nếu tài sản của bạn bị tạm giữ

Đọc kỹ và bổ sung biên bản tạm giữ ngay tại chỗ. Yêu cầu ghi đầy đủ mọi tài sản đi kèm — bạt, can, dụng cụ, hàng hoá trên xe. Nếu cơ quan không ghi, ghi ý kiến của mình vào biên bản trước khi ký. Đây là bài học của khoản 7 triệu đồng bị bác.
Chụp ảnh và quay phim tình trạng tài sản trước khi bàn giao, có thể thấy ngày giờ. Đây là mốc so sánh duy nhất để chứng minh mức độ hư hỏng phát sinh trong thời gian tạm giữ.
Nhận lại ngay những tài sản không thuộc diện tạm giữ. Trong vụ này, cơ quan đã gọi đến nhận can nhựa nhưng không ai đến — và đó trở thành lý do bác yêu cầu.
Đề nghị bằng văn bản về việc bảo quản tài sản trong thời gian tạm giữ, đặc biệt khi thời gian kéo dài. Văn bản này vừa giảm thiệt hại thực tế, vừa là chứng cứ cho thấy bạn đã yêu cầu và bên giữ đã không thực hiện.
Giữ mọi hoá đơn có mã số thuế khi sửa chữa. Hoá đơn bán lẻ viết tay có giá trị thấp; giấy viết tay không có chữ ký cơ sở gần như không có giá trị.
Tự thu thập ba báo giá từ ba cơ sở khác nhau ngay khi nhận lại tài sản. Đây chính là phương pháp mà pháp luật quy định và cơ quan nhà nước đã dùng để hạ mức bồi thường — người yêu cầu hoàn toàn có thể dùng trước, với các báo giá phản ánh đúng chất lượng phụ tùng cần thay.
Chuẩn bị hồ sơ thu nhập nếu muốn đòi khoản không sử dụng được tài sản. Hợp đồng vận chuyển đã ký, sổ sách doanh thu, tờ khai thuế, xác nhận của khách hàng — chứ không phải hợp đồng vay ngân hàng cho mục đích khác.
Đừng gộp chi phí của tài sản khác vào hồ sơ. Việc chứng từ làm máy hoá ra là của một chiếc xe khác đã làm giảm độ tin cậy của toàn bộ phần yêu cầu.

Ai là người bị kiện trong vụ bồi thường nhà nước

Một điểm kỹ thuật hay bị nhầm: bị đơn không phải là “Nhà nước” chung chung, mà là cơ quan giải quyết bồi thường — ở đây là Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Bình Định, người đã ban hành quyết định xử phạt có nội dung tịch thu trái pháp luật. Hạt Kiểm lâm tham gia với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Vụ án cũng cho thấy một trình tự bắt buộc trong thực tế: trước tiên phải có văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường — ở đây là bản án hành chính có hiệu lực xác định việc tịch thu là trái pháp luật. Không có văn bản đó thì không có cơ sở yêu cầu bồi thường. Đó là lý do vụ việc đi qua hai vụ án: một vụ án hành chính (2014–2017) rồi mới tới vụ án dân sự về bồi thường (2022).

Cơ sở pháp lý

Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017: Điều 22, Điều 23 (xác định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm — khoản 2 về tài sản hư hỏng, khoản 3 về thiệt hại do không sử dụng, khai thác tài sản), Điều 24, Điều 53, Điều 76.
Nghị định 68/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018, khoản 1 Điều 3: giá thị trường là giá giao dịch phổ biến trung bình của ba tài sản do ba cơ sở kinh doanh khác nhau cung cấp.
Bộ luật Dân sự 2015: Điều 585 (nguyên tắc bồi thường thiệt hại), Điều 589 (thiệt hại do tài sản bị xâm phạm), Điều 598 (bồi thường thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra).
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: Điều 26, điểm d khoản 1 Điều 40, khoản 1 Điều 308.
Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, điểm đ khoản 1 Điều 12: miễn án phí cho người yêu cầu bồi thường nhà nước.

Hỏi đáp

Xe bị tạm giữ lâu ngày hư hỏng thì ai chịu?

Nếu việc tạm giữ hoặc tịch thu được xác định là trái pháp luật bằng văn bản có hiệu lực, cơ quan có trách nhiệm bồi thường phần hư hỏng phát sinh. Nhưng mức bồi thường tính theo chi phí sửa chữa theo giá thị trường trung bình, không phải theo hoá đơn thực tế nếu hoá đơn cao hơn mặt bằng.

Đòi tiền thuê xe thay thế trong thời gian bị giữ được không?

Rất khó nếu không có hợp đồng thuê và hoá đơn. Trong vụ án này, yêu cầu 762,5 triệu đồng bị bác hoàn toàn vì không có chứng cứ thuê xe, và vì xác minh cho thấy tại địa phương không tồn tại dịch vụ cho thuê loại xe đó.

Có phải kiện hành chính trước rồi mới yêu cầu bồi thường không?

Trong thực tế thường là vậy, vì cần một văn bản làm căn cứ xác định hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ. Với quyết định xử phạt hành chính, đó thường là bản án hành chính có hiệu lực hoặc quyết định huỷ, sửa của cơ quan có thẩm quyền.

Người yêu cầu bồi thường nhà nước có phải nộp án phí không?

Được miễn án phí theo điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Đây là lý do chi phí theo đuổi vụ kiện bồi thường nhà nước thấp hơn nhiều so với vụ kiện dân sự thông thường cùng giá trị.

Thời hiệu yêu cầu bồi thường nhà nước là bao lâu?

Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước quy định thời hiệu tính từ ngày người bị thiệt hại nhận được văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường. Vì vậy, ngay khi có bản án hoặc quyết định xác định hành vi trái pháp luật, cần bắt tay vào chuẩn bị hồ sơ, không để trôi.

Có thể yêu cầu bồi thường tổn thất tinh thần không?

Với thiệt hại về tài sản thì không. Bồi thường thiệt hại về tinh thần chỉ đặt ra trong các trường hợp luật quy định, chủ yếu liên quan đến thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, hoặc bị bắt, tạm giữ, tạm giam oan.

Chi phí thuê luật sư có được bồi thường không?

Không nằm trong các khoản được liệt kê là thiệt hại do tài sản bị xâm phạm. Trong vụ án này, ngay cả chi phí đi lại tham gia tố tụng cũng bị xác định là nghĩa vụ của công dân khi tham gia tố tụng và không được bồi thường.

Người dân ở Quy Nhơn, Bình Định nộp hồ sơ yêu cầu bồi thường ở đâu?

Nộp tại cơ quan giải quyết bồi thường — thường là cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ đã gây thiệt hại. Nếu thương lượng không đạt kết quả hoặc cơ quan không giải quyết, người yêu cầu khởi kiện tại Toà án có thẩm quyền; với vụ việc liên quan đến Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh thì thuộc thẩm quyền Toà án nhân dân tỉnh.

Đọc thêm

Tranh chấp đất đai, thừa kế hay hợp đồng tại Quy Nhơn và Bình Định — xem luật sư tại Quy Nhơn, hoặc gọi 0912266811 để nghe đánh giá sơ bộ hồ sơ và biết trước mức phí.

Chuyên mục

Bản án