Tên công ty gần giống thương hiệu: vì sao chủ nhãn hiệu 1991 vẫn thua kiện

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Một thương hiệu ống nhựa có nhãn hiệu được bảo hộ từ năm 1991. Năm 2022, một công ty mới ra đời với tên gần giống, cũng sản xuất ống nhựa PVC, cũng bán ra thị trường. Chủ thương hiệu cũ kiện đòi buộc đổi tên và chấm dứt xâm phạm.

Ba kết luận giám định của Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ đứng về phía nguyên đơn. Quản lý thị trường đã từng bắt giữ và xử phạt hàng của bị đơn.

Toà vẫn bác. Bản án số 40 ngày 25/4/2025 của Toà án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tên gần giống không đồng nghĩa với xâm phạm nhãn hiệu — và một kết luận giám định lấy sai mẫu thì không cứu được vụ kiện.

Vụ việc

Cả hai cùng sản xuất, kinh doanh sản phẩm từ plastic, trong đó có ống nhựa PVC. Nguyên đơn yêu cầu buộc bị đơn loại bỏ cụm từ “Bình M” khỏi tên riêng, chấm dứt sử dụng dấu hiệu gây nhầm lẫn và cam kết không tái phạm.

Toà so sánh cái gì

Đây là phần cốt lõi và cũng là chỗ nhiều chủ nhãn hiệu hiểu sai. Toà không so tên công ty với tên công ty. Toà so logo và nhãn hàng thực tế in trên sản phẩm:

• Nhãn hàng của bị đơn in trên ống nhựa gồm logo riêng, dòng chữ mô tả sản phẩm, tiêu chuẩn, cùng tên và địa chỉ đầy đủ của công ty tại Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Nhãn hàng của nguyên đơn gồm logo riêng, tên viết tắt và địa chỉ nơi sản xuất tại khu công nghiệp.

Nhận định của Toà: “Đối chiếu Logo và nhãn hàng in trên ống nhựa của nguyên đơn và bị đơn hoàn toàn khác, không trùng lắp nhau nên không vi phạm điểm c khoản 1 Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ.”

Toà nói thêm: hai bên đều có dấu hiệu “BÌNH M” trong nhãn, nhưng kích thước, kiểu chữ và thông tin nguồn gốc hàng hoá hoàn toàn khác nhau, không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Bài học: phần trùng nhau của hai nhãn hiệu không quyết định. Cái quyết định là tổng thể dấu hiệu gắn trên hàng hoá có khiến người tiêu dùng nhầm về nguồn gốc hay không.

Ba kết luận giám định bị loại vì lấy sai mẫu

Nguyên đơn trình ba kết luận giám định của Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ: số NH249-23YC/KLGĐ ngày 28/3/2023, số NH827-23YC/KLGĐ và NH826-23YC/KLGĐ cùng ngày 02/10/2023.

Toà xác nhận các kết luận này hợp lệ về hình thức — được thực hiện theo yêu cầu của chủ thể quyền trước khi khởi kiện, đúng khoản 5 Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, và là tài liệu phải được xem xét trong vụ án. Nguyên đơn cũng không yêu cầu giám định lại.

Nhưng vấn đề nằm ở mẫu đem đi giám định. Đại diện nguyên đơn xác nhận sản phẩm dùng để giám định được lấy từ kết luận xử lý của Cục Quản lý thị trường một tỉnh. Bị đơn phản bác: số ống nhựa bị bắt giữ và xử phạt tại đó là 50 ống nhựa đầu tiên sản xuất để thăm dò thị trường; khi phát hiện có ảnh hưởng đến đối tác cùng sản xuất, bị đơn đã thông báo thu hồi; và số hàng bị xử phạt tại cửa hàng không mang nhãn hiệu đang tranh chấp.

Kết luận của Toà: một trong những nguồn để giám định không đúng nhãn hiệu hiện nay, nên các kết luận giám định chưa đủ cơ sở làm chứng cứ giải quyết vụ án.

Đây là lỗi kỹ thuật nhưng hậu quả toàn diện. Với một vụ xâm phạm nhãn hiệu, mẫu giám định phải là hàng đang lưu thông tại thời điểm khởi kiện, mua công khai, có hoá đơn, có vi bằng ghi nhận nơi mua và thời điểm mua — không phải hàng tang vật của một vụ xử phạt hành chính cũ.

Chính Cục Sở hữu trí tuệ trả lời ngược lại

Đòn cuối đến từ cơ quan chuyên môn. Công văn số 77499/SHTT-NH ngày 08/8/2024 của Cục Sở hữu trí tuệ, gửi cho chính đơn vị đại diện của nguyên đơn, xác định:

“Nhãn hiệu yêu cầu đăng ký của bị đơn không tương tự đến mức gây nhầm lẫn về bố cục, cách thể hiện với nhãn hiệu theo Giấy chứng nhận số 2187 cấp ngày 11/02/1991, số 73780 cấp ngày 24/7/2006, số 180399 cấp ngày 02/3/2012 của nguyên đơn.”

Khi cơ quan xác lập quyền đã kết luận như vậy về chính các văn bằng của bạn, con đường dân sự gần như khép lại.

Nguyên đơn cũng đã rút yêu cầu buộc bị đơn đổi tên doanh nghiệp, nên phần đó bị đình chỉ.

Kết quả: không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Đáng chú ý, Hội đồng xét xử còn không chấp nhận quan điểm của đại diện Viện kiểm sát vì không phù hợp với nhận định của mình.

Tên doanh nghiệp và nhãn hiệu là hai thứ khác nhau

Vụ án này làm rõ một ranh giới mà rất nhiều doanh nghiệp nhầm:

Một công ty có thể được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp với tên gần giống thương hiệu của bạn — vì cơ quan đăng ký kinh doanh không đối chiếu với cơ sở dữ liệu nhãn hiệu. Ngược lại, việc họ được cấp tên cũng không tự động miễn trách nhiệm nếu dấu hiệu gắn trên hàng hoá gây nhầm lẫn.

Trong vụ án này, nguyên đơn ban đầu đi cả hai đường — buộc đổi tên doanh nghiệp và chấm dứt xâm phạm nhãn hiệu — rồi rút đường thứ nhất. Kinh nghiệm: nếu mục tiêu là buộc đổi tên, nên đi thủ tục hành chính về xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trong tên doanh nghiệp song song, thay vì gộp hết vào một vụ kiện dân sự.

Bảy việc cần làm trước khi kiện xâm phạm nhãn hiệu

1. Mua mẫu hàng đang lưu thông, đúng thời điểm. Có hoá đơn, có vi bằng ghi nhận nơi mua, ngày mua, người bán. Đây là lỗi làm hỏng cả vụ án này.
2. Không dùng tang vật của vụ xử phạt hành chính cũ làm mẫu giám định, trừ khi chắc chắn đó đúng là sản phẩm và nhãn hiệu đang tranh chấp ở hiện tại.
3. Chụp toàn bộ nhãn hàng, không chỉ phần chữ trùng nhau. Toà so tổng thể: logo, kiểu chữ, kích thước, màu sắc, bố cục, thông tin nguồn gốc.
4. Kiểm tra bên kia đã có quyền gì chưa. Trong vụ này bị đơn có đăng ký quyền tác giả cho logo và có đơn nhãn hiệu được chấp nhận hợp lệ — hai thứ khiến vị thế của họ vững hơn nhiều.
5. Hỏi ý kiến Cục Sở hữu trí tuệ trước. Một công văn trả lời bất lợi như trong vụ án này sẽ xuất hiện tại phiên toà dù bạn muốn hay không — biết trước thì còn kịp đổi chiến lược.
6. Xác định rõ nhóm sản phẩm, dịch vụ. Bảo hộ chỉ trong nhóm đã đăng ký. Nếu đối thủ kinh doanh ở nhóm khác, khả năng gây nhầm lẫn giảm hẳn.
7. Cân nhắc thư yêu cầu chấm dứt trước. Trong vụ này, chính bị đơn đã tự thu hồi lô hàng đầu tiên khi thấy ảnh hưởng đối tác — dấu hiệu cho thấy thương lượng có thể đã giải quyết được vấn đề.

Cơ sở pháp lý

• Luật Sở hữu trí tuệ: Điều 4 (giải thích từ ngữ), điểm c khoản 1 Điều 129 (hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu — sử dụng dấu hiệu tương tự gây nhầm lẫn cho hàng hoá, dịch vụ tương tự), Điều 201 khoản 5 (giám định về sở hữu trí tuệ theo yêu cầu của chủ thể quyền), Điều 202 (biện pháp dân sự).
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: khoản 4 Điều 26, khoản 2 Điều 30, điểm a khoản 1 Điều 37, điểm a khoản 1 Điều 39 (thẩm quyền); Điều 186; khoản 2 Điều 244 (rút yêu cầu khởi kiện); khoản 1 Điều 232 (xét xử khi Kiểm sát viên vắng mặt); Điều 266 (nội dung bản án sơ thẩm); khoản 1 Điều 308.

Hỏi đáp

Công ty khác đặt tên gần giống thương hiệu của tôi, có kiện được không?

Được, nhưng phải chứng minh dấu hiệu họ gắn trên hàng hoá, dịch vụ tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu được bảo hộ của bạn, cho hàng hoá, dịch vụ tương tự. Tên công ty giống nhau một phần, tự nó, không đủ.

Toà so sánh nhãn hiệu như thế nào?

So tổng thể dấu hiệu thực tế gắn trên sản phẩm: logo, kiểu chữ, kích thước, bố cục, màu sắc và thông tin nguồn gốc hàng hoá. Hai nhãn có chung một cụm từ vẫn có thể được coi là “hoàn toàn khác” nếu tổng thể không gây nhầm lẫn.

Kết luận giám định của Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ có giá trị bắt buộc không?

Không bắt buộc, nhưng là tài liệu Toà phải xem xét khi được thực hiện theo yêu cầu của chủ thể quyền trước khi khởi kiện, theo khoản 5 Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ. Tuy vậy, nếu mẫu đem giám định không đúng đối tượng đang tranh chấp thì kết luận mất giá trị chứng minh — như vụ án này.

Đối thủ đăng ký quyền tác giả cho logo thì có ngăn được tôi không?

Quyền tác giả bảo hộ hình thức thể hiện của tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, còn nhãn hiệu bảo hộ dấu hiệu phân biệt hàng hoá, dịch vụ. Hai quyền khác nhau và có thể cùng tồn tại. Nhưng trên thực tế, việc bên kia có giấy chứng nhận quyền tác giả làm vị thế của họ mạnh hơn khi tranh chấp.

Đơn nhãn hiệu mới được chấp nhận hợp lệ đã có quyền chưa?

Chưa. Chấp nhận đơn hợp lệ chỉ là kết thúc thẩm định hình thức, chưa phải cấp văn bằng. Nhưng nó xác lập ngày nộp đơn — có ý nghĩa theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên tại Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ.

Từng bị Quản lý thị trường xử phạt thì có bị coi là xâm phạm không?

Không tự động. Trong vụ án này, bị đơn giải thích lô hàng bị xử phạt là 50 ống nhựa sản xuất thăm dò thị trường và đã thu hồi, không mang nhãn hiệu đang tranh chấp — và Toà chấp nhận lập luận đó.

Có nên yêu cầu cả buộc đổi tên doanh nghiệp trong vụ kiện không?

Cân nhắc tách ra. Yêu cầu buộc đổi tên doanh nghiệp có thủ tục hành chính riêng về xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trong tên doanh nghiệp. Gộp vào vụ kiện dân sự dễ bị kéo dài và cuối cùng phải rút, như trong vụ án này.

Đọc thêm

• Luật sư sở hữu trí tuệ — đăng ký nhãn hiệu, xử lý hàng nhái, tranh chấp
• Tranh chấp tên miền trùng nhãn hiệu: vì sao thắng sơ thẩm rồi bị huỷ án
• Bí mật kinh doanh: thừa nhận vi phạm vẫn thắng kiện, vì bên kia không khoá cửa
• Kiện đòi 14,3 tỷ vì phim bị đăng lậu nhưng thua: hồ sơ gãy ở ngày ký hợp đồng
• Nợ phí li-xăng thương hiệu 1,78 tỷ: biên bản đối chiếu công nợ đã quyết định vụ kiện
• Giấy phép lưu hành không cứu được: bản án xâm phạm sáng chế 800 triệu đồng

Chủ đề liên quan:

Tranh chấp tên miền trùng nhãn hiệu: vì sao thắng sơ thẩm rồi bị huỷ án Nhờ mẹ đứng tên mua nhà ở Quy Nhơn: 30 năm và 32 cây vàng Sổ đỏ đứng tên chồng, đất vẫn là tài sản chung: một vụ ở Huế Ở lâu, giữ nhà có được tính công sức? Một vụ đòi nhà đất ở Huế Bí mật kinh doanh: thừa nhận vi phạm vẫn thắng kiện, vì bên kia không khoá cửa Nợ phí li-xăng thương hiệu 1,78 tỷ: biên bản đối chiếu công nợ đã quyết định vụ kiện Kiện đòi 14,3 tỷ vì phim bị đăng lậu nhưng thua: hồ sơ gãy ở ngày ký hợp đồng Giấy phép lưu hành không cứu được: bản án xâm phạm sáng chế 800 triệu đồng