TRANH CHẤP CHI PHÍ GIÁM ĐỊNH TỔN THẤT

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

TRANH CHẤP CHI PHÍ GIÁM ĐỊNH TỔN THẤT

 

Bài viết phân tích toàn diện tranh chấp chi phí giám định tổn thất, làm rõ căn cứ pháp lý, cách xác định nghĩa vụ chi trả và hướng xử lý thực tiễn.

 

1. Khái quát về chi phí giám định tổn thất

Trong hoạt động bảo hiểm, giám định tổn thất là bước trung tâm nhằm xác định nguyên nhân, mức độ và giá trị thiệt hại. Chi phí giám định tổn thất bao gồm thù lao giám định viên, chi phí khảo sát hiện trường, đo đạc, thử nghiệm kỹ thuật và các chi phí cần thiết khác phục vụ cho việc kết luận tổn thất.

Về nguyên tắc, chi phí này phát sinh sau khi xảy ra sự kiện bảo hiểm và gắn trực tiếp với quá trình giải quyết quyền lợi bảo hiểm. Tuy nhiên, trên thực tế, việc xác định chủ thể có nghĩa vụ thanh toán chi phí này thường là nguyên nhân phát sinh tranh chấp chi phí giám định tổn thất.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh chi phí giám định

2.1. Quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm

Pháp luật quy định doanh nghiệp bảo hiểm có quyền yêu cầu giám định để xác định tổn thất. Trong trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm chỉ định giám định viên, chi phí giám định thường do doanh nghiệp bảo hiểm chi trả, trừ khi các bên có thỏa thuận khác trong hợp đồng.

Ngược lại, nếu bên mua bảo hiểm tự mình yêu cầu giám định độc lập mà không có sự chấp thuận hoặc thỏa thuận với doanh nghiệp bảo hiểm, chi phí giám định có thể không được chấp nhận thanh toán.

2.2. Quan hệ giữa hợp đồng bảo hiểm và chi phí giám định

Hợp đồng bảo hiểm là căn cứ quan trọng nhất để xác định nghĩa vụ chịu chi phí giám định. Nhiều hợp đồng quy định rõ: chi phí giám định do doanh nghiệp bảo hiểm chịu trong phạm vi trách nhiệm bảo hiểm; chi phí giám định vượt quá phạm vi hoặc phát sinh do lỗi của bên mua bảo hiểm thì bên mua bảo hiểm phải tự chịu.

3. Các dạng tranh chấp chi phí giám định tổn thất phổ biến

3.1. Tranh chấp về chủ thể chịu chi phí

Đây là dạng tranh chấp phổ biến nhất. Doanh nghiệp bảo hiểm cho rằng bên mua bảo hiểm phải chịu chi phí vì tự ý yêu cầu giám định hoặc yêu cầu giám định nhiều lần. Ngược lại, bên mua bảo hiểm cho rằng việc giám định là cần thiết và phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết bồi thường.

3.2. Tranh chấp về mức chi phí giám định

Nhiều vụ việc phát sinh tranh chấp khi chi phí giám định bị cho là quá cao, không tương xứng với quy mô tổn thất. Doanh nghiệp bảo hiểm có thể từ chối thanh toán toàn bộ chi phí, chỉ chấp nhận một phần hợp lý.

3.3. Tranh chấp về tính cần thiết của giám định

Có trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm cho rằng tổn thất đã rõ ràng, không cần giám định bổ sung, trong khi bên mua bảo hiểm vẫn yêu cầu giám định độc lập để bảo vệ quyền lợi của mình.

4. Nguyên tắc pháp lý khi giải quyết tranh chấp

4.1. Nguyên tắc thỏa thuận

Pháp luật tôn trọng thỏa thuận của các bên trong hợp đồng bảo hiểm. Nếu hợp đồng có quy định rõ về chi phí giám định, cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ ưu tiên áp dụng thỏa thuận này.

4.2. Nguyên tắc hợp lý và cần thiết

Chi phí giám định chỉ được chấp nhận khi chứng minh được tính cần thiết, hợp lý và trực tiếp phục vụ cho việc xác định tổn thất. Chi phí phát sinh bất hợp lý hoặc không cần thiết có thể bị loại trừ.

4.3. Nguyên tắc trung thực và hợp tác

Các bên có nghĩa vụ hợp tác trong quá trình giám định. Việc cố tình kéo dài, gây phát sinh chi phí không cần thiết có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ hợp tác.

5. Trình tự giải quyết tranh chấp chi phí giám định

5.1. Thương lượng và khiếu nại nội bộ

Giai đoạn đầu tiên là thương lượng giữa doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm. Đây là bước quan trọng giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

5.2. Hòa giải hoặc trọng tài

Nếu thương lượng không đạt kết quả, các bên có thể lựa chọn hòa giải hoặc trọng tài nếu hợp đồng có điều khoản tương ứng.

5.3. Khởi kiện tại Tòa án

Trong trường hợp không thể giải quyết bằng các phương thức trên, tranh chấp có thể được đưa ra Tòa án có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng.

6. Mối liên hệ với tranh chấp bảo hiểm tổng thể

Tranh chấp chi phí giám định thường không tồn tại độc lập mà gắn liền với quá trình giải quyết Tranh chấp bảo hiểm. Việc xử lý đúng chi phí giám định sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả bồi thường và quyền lợi của các bên.

7. Lưu ý thực tiễn cho bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm

• Quy định rõ chi phí giám định trong hợp đồng ngay từ đầu.
• Chỉ thực hiện giám định khi thực sự cần thiết và có sự thống nhất.
• Lưu giữ đầy đủ chứng từ, hóa đơn chi phí giám định.
• Ưu tiên thương lượng để tránh phát sinh tranh chấp kéo dài.

8. Kết luận

Tranh chấp chi phí giám định tổn thất là dạng tranh chấp chuyên biệt, đòi hỏi phải xem xét đồng thời hợp đồng, quy định pháp luật và thực tiễn giám định. Việc hiểu đúng và áp dụng đúng quy định của Luật bảo hiểm sẽ giúp các bên hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Trong thực tiễn, việc chuẩn bị trước các phương án xử lý và cơ chế hợp tác minh bạch là yếu tố then chốt để phòng ngừa tranh chấp phát sinh.

 

Ứng dụng thực tiễn pháp luật

Chi phí giám định tổn thất do ai trả — Điều 53 quy định rõ

Khoản 1 Điều 53 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 trả lời dứt khoát: khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm hoặc người được doanh nghiệp bảo hiểm uỷ quyền thực hiện giám định để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thất, và chi phí giám định tổn thất do doanh nghiệp bảo hiểm chịu.

Thực tế nhiều người được bảo hiểm tự bỏ tiền thuê giám định vì sợ chậm, rồi không đòi lại được vì không thoả thuận trước. Nếu muốn có giám định riêng của mình thì phải xác định ngay đó là chi phí tự chịu, trừ khi thuộc trường hợp giám định viên độc lập ở khoản 2.

Khi hai bên không thống nhất kết quả — khoản 2

Các bên có thể thoả thuận thuê giám định viên độc lập, trừ khi hợp đồng thoả thuận khác. Không thoả thuận được việc thuê giám định viên độc lập thì một trong các bên có quyền yêu cầu Toà án có thẩm quyền chỉ định. Bế tắc về giám định không phải ngõ cụt.

Vì sao tranh chấp chi phí giám định thường là tranh chấp về kết quả

Chứng thư giám định xác định nguyên nhân — cơ sở kết luận sự kiện thuộc phạm vi bảo hiểm hay rơi vào điều khoản loại trừ (Điều 19); và mức độ tổn thất — cơ sở tính tiền theo Điều 51 (giá thị trường tại thời điểm và nơi xảy ra tổn thất, mức thiệt hại thực tế, không vượt số tiền bảo hiểm). Hai kết luận đó quyết định cả vụ, nên bên nào trả tiền cho giám định viên luôn là câu hỏi nhạy cảm.

Điều 51 khoản 3 còn buộc doanh nghiệp bảo hiểm trả thêm chi phí cần thiết, hợp lý để đề phòng, hạn chế tổn thất theo thoả thuận trong hợp đồng — khoản này khác với chi phí giám định và hay bị bỏ quên khi lập yêu cầu bồi thường.

Ba việc nên làm: yêu cầu giám định sớm và bằng văn bản; lấy bản sao chứng thư giám định; nếu thấy kết luận thiếu căn cứ thì phản đối bằng văn bản ngay và đề nghị thuê giám định viên độc lập theo khoản 2 Điều 53, đừng đợi tới lúc nhận văn bản từ chối mới lên tiếng.

Đọc tiếp về trách nhiệm bồi thường bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• PHẠM VI TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT
• NGUYÊN TẮC THẾ QUYỀN TRONG BẢO HIỂM: HIỂU ĐÚNG & ÁP DỤNG
• NGHĨA VỤ HỢP TÁC GIẢI QUYẾT TỔN THẤT TRONG BẢO HIỂM
• NGHĨA VỤ CHỨNG MINH TỔN THẤT TRONG BẢO HIỂM
• NGHĨA VỤ CHI TRẢ BẢO HIỂM THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Xem đầy đủ 42 bài trong mục Trách nhiệm bảo hiểm & bồi thường. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.