Luật Bảo hiểm · 21.09.2026

Định phí bảo hiểm là gì? Căn cứ tính phí và mốc gia hạn

Định phí bảo hiểm là việc tính ra mức phí mà bên mua phải đóng. Mức phí đó gắn với một rủi ro cụ thể. Luật gọi công việc này là tính toán bảo hiểm. Định nghĩa nằm tại khoản 10 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Theo điều luật đó, tính toán bảo hiểm gồm thu thập và phân tích số…

Luật sư UnilawThời gian đọc: 7 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Định phí bảo hiểm là việc tính ra mức phí mà bên mua phải đóng. Mức phí đó gắn với một rủi ro cụ thể. Luật gọi công việc này là tính toán bảo hiểm. Định nghĩa nằm tại khoản 10 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Theo điều luật đó, tính toán bảo hiểm gồm thu thập và phân tích số liệu thống kê. Sau đó là tính phí bảo hiểm, tính dự phòng nghiệp vụ, tính vốn và khả năng thanh toán. Mục đích cuối cùng là bảo đảm an toàn tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm.

Nói ngắn: phí không phải con số doanh nghiệp bảo hiểm tự nghĩ ra. Nó là giá của rủi ro, tính từ số liệu. Ở một số nghiệp vụ, nó còn chịu sự kiểm soát của Nhà nước.

Một bản án: không đóng đủ phí chưa chắc đã mất bảo hiểm

Kháng nghị giám đốc thẩm số 23/2016/KN-KDTM của Chánh án Toà án nhân dân tối cao đã được chấp nhận. Vụ việc sau đó xét xử lại, và có Bản án số 45 ngày 24/5/2023 của Toà án nhân dân cấp cao.

Một công ty vận tải biển mua bảo hiểm cho tàu Binh Dinh River. Hai hợp đồng gồm bảo hiểm thân tàu và bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu. Phí thân tàu 118.800.000 đồng, phí P&I 4.813,29 USD. Tàu chìm ngày 08/01/2009.

Doanh nghiệp bảo hiểm từ chối bồi thường. Lý do họ đưa ra: chủ tàu không đóng đủ phí trong thời gian gia hạn nên hợp đồng đã tự chấm dứt. Hai cấp toà đầu tiên chấp nhận lý do đó.

Ba câu hỏi Toà án nhân dân tối cao đặt ra

Toà án nhân dân tối cao nói đó là chưa đủ căn cứ vững chắc. Ba câu hỏi được đặt ra.

Điều 3.3 hợp đồng ghi hiệu lực tự chấm dứt khi không đóng đủ phí đúng hạn. Nhưng Điều 4.3 lại ghi chậm đóng thì phải trả phí cộng lãi suất. Vậy hai bên thực sự thoả thuận điều gì: chấm dứt, hay tính lãi?
Điều 10 ghi hợp đồng tiếp tục vô thời hạn. Ngoại lệ duy nhất là khi một bên gửi thông báo huỷ trước 01 tháng. Doanh nghiệp bảo hiểm chưa từng gửi thông báo đó. Vậy hợp đồng đã chấm dứt bằng cách nào?
Chủ tàu nộp thêm hai khoản phí ngày 09/01 và 20/01/2009, tức sau khi tàu đã chìm. Doanh nghiệp bảo hiểm vẫn xuất hoá đơn cho hai khoản đó. Hành vi ấy có phải là mặc nhiên gia hạn hợp đồng không?

Hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm bị huỷ, hồ sơ giao xét xử lại từ đầu. Toàn văn đăng trên case.unilaw.vn.

Bài học cho bên mua rất rõ. Khi bị nói “anh chưa đóng đủ phí nên hết bảo hiểm”, đừng dừng ở điều khoản họ trích. Hãy đọc cả điều khoản về lãi chậm trả và về thủ tục huỷ. Và hãy xem họ đã làm gì trên thực tế.

Định phí bảo hiểm dựa trên căn cứ nào

Điểm d khoản 2 Điều 87 đặt ba yêu cầu cho biểu phí.

Phải dựa trên số liệu thống kê. Không phải ước lượng cảm tính.
Phải tương ứng với điều kiện và trách nhiệm bảo hiểm. Nhận nhiều rủi ro hơn thì phí cao hơn, và ngược lại.
Phải bảo đảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm.

Yêu cầu thứ hai có ý nghĩa thực tế với người mua. Giả sử doanh nghiệp bảo hiểm thu phí cho một phạm vi rộng. Đến lúc bồi thường họ lại viện một loại trừ thu hẹp phạm vi đó. Khi ấy, lập luận về sự tương ứng giữa phí và trách nhiệm là thứ đáng đưa ra.

Cũng tại Điều 87, khoản 1 cho doanh nghiệp bảo hiểm chủ động thiết kế sản phẩm và tự chịu trách nhiệm. Còn điểm b khoản 2 buộc ngôn ngữ trong quy tắc và điều khoản phải chính xác, đơn giản, dễ hiểu. Thuật ngữ chuyên môn phải được định nghĩa rõ.

Sản phẩm nào phải đăng ký biểu phí với Bộ Tài chính

Khoản 3 Điều 87 buộc doanh nghiệp bảo hiểm đăng ký phương pháp và cơ sở tính phí. Ba nhóm nghiệp vụ dưới đây phải được Bộ Tài chính chấp thuận.

Bảo hiểm nhân thọ.
Bảo hiểm sức khoẻ.
Bảo hiểm xe cơ giới, trừ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.

Các nghiệp vụ còn lại thì doanh nghiệp bảo hiểm tự xây dựng biểu phí. Bảo hiểm hàng hoá hay bảo hiểm tài sản doanh nghiệp nằm trong nhóm này. Vì vậy phí của nhóm này thường thương lượng được nhiều hơn.

Đóng phí, gia hạn và khôi phục hợp đồng

Điều 37 quy định riêng cho bảo hiểm nhân thọ, và đây là những mốc nên thuộc.

Phí có thể đóng một lần hoặc nhiều lần, theo thoả thuận trong hợp đồng.
Đóng nhiều lần mà lỡ một kỳ thì thời gian gia hạn đóng phí là 60 ngày.
Hợp đồng đã bị đơn phương chấm dứt vẫn có thể khôi phục trong 02 năm. Mốc tính từ ngày chấm dứt, với điều kiện đóng đủ số phí còn thiếu.

Mốc 60 ngày và mốc 02 năm là hai cơ hội mà rất nhiều người không biết mình có.

Ba việc doanh nghiệp bảo hiểm không được làm về phí

Khoản 4 Điều 37 là điều khoản bảo vệ bên mua mà ít người viện dẫn. Khi bên mua không đóng hoặc không đóng đủ phí, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ:

Không được tự ý khấu trừ phí từ giá trị hoàn lại của hợp đồng. Điều kiện là chưa có sự đồng ý của bên mua.
Không được khởi kiện đòi bên mua đóng phí bảo hiểm.
Hai quy định trên không áp dụng với bảo hiểm nhóm. Doanh nghiệp mua bảo hiểm cho nhân viên cần lưu ý điểm này.

Hệ quả pháp lý rất rõ. Không đóng phí không phải là vi phạm hợp đồng bị kiện đòi. Nó dẫn tới hậu quả về hiệu lực hợp đồng. Hậu quả đó phải theo đúng điều khoản đã thoả thuận, như bản án nêu trên cho thấy.

Câu hỏi thường gặp về định phí bảo hiểm

Ai là người định phí bảo hiểm trong một doanh nghiệp? Chuyên gia tính toán, còn gọi là actuary. Luật 2022 coi đây là chức danh quan trọng. Điều 83 cho phép cơ quan quản lý đình chỉ hoặc tạm đình chỉ chức danh này.

Phí bảo hiểm cao thấp do đâu? Do xác suất xảy ra rủi ro, mức trách nhiệm doanh nghiệp bảo hiểm nhận, và phạm vi loại trừ. Cùng một tài sản, phạm vi rộng hơn thì phí cao hơn.

Đóng phí rồi có đòi lại được không? Chỉ trong các trường hợp luật hoặc hợp đồng cho phép. Ví dụ hợp đồng vô hiệu, hoặc chấm dứt theo Điều 26. Phí là giá của rủi ro đã được gánh, không phải tiền gửi.

Định phí bảo hiểm và chuyện tăng phí giữa chừng

Doanh nghiệp bảo hiểm có được tăng phí giữa chừng không? Chỉ khi hợp đồng cho phép. Hoặc khi có thay đổi làm tăng rủi ro theo thoả thuận. Việc yêu cầu phí tăng thêm trước khi chấp nhận bảo hiểm thì khác. Đó là bước định phí, không phải tăng phí giữa chừng.

Không đóng đủ phí thì mất bảo hiểm ngay không? Không đương nhiên. Phải đọc toàn bộ các điều khoản về hiệu lực, lãi chậm trả và thủ tục huỷ. Đồng thời phải xem doanh nghiệp bảo hiểm đã hành xử thế nào trên thực tế.

Xem thêm bài sự kiện bảo hiểm là gì và dịch vụ của luật sư bảo hiểm Unilaw. Unilaw có văn phòng tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Nha Trang.