GIÁM ĐỊNH TỔN THẤT TRONG HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

GIÁM ĐỊNH TỔN THẤT TRONG HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM

*Bài viết cung cấp cái nhìn hệ thống về giám định tổn thất – từ căn cứ pháp lý, nguyên tắc thực hiện đến quy trình áp dụng trong thực tiễn bảo hiểm tại Việt Nam.*

1. Khái niệm và ý nghĩa của giám định tổn thất

Trong hoạt động bảo hiểm, giám định tổn thất là bước trung tâm nhằm xác định nguyên nhân, mức độ và phạm vi thiệt hại xảy ra đối với đối tượng được bảo hiểm. Kết quả giám định là căn cứ quan trọng để doanh nghiệp bảo hiểm xem xét trách nhiệm bồi thường, đồng thời bảo đảm sự minh bạch và công bằng cho các bên liên quan.

Về bản chất, giám định tổn thất không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn mang giá trị pháp lý. Kết luận giám định giúp làm rõ sự kiện bảo hiểm, loại trừ các trường hợp gian lận hoặc rủi ro không thuộc phạm vi bảo hiểm, qua đó hạn chế tranh chấp phát sinh.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh hoạt động giám định tổn thất

Hoạt động giám định tổn thất được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, bao gồm các quy định về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm, người được bảo hiểm và tổ chức giám định độc lập. Theo các nguyên tắc chung của pháp luật, việc giám định phải được thực hiện khách quan, trung thực và đúng chuyên môn.

Trong hệ thống pháp luật hiện hành, luật bảo hiểm đặt ra yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm phối hợp giám định, cung cấp thông tin, chứng từ của các bên khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Đây là nền tảng để đảm bảo kết quả giám định có giá trị sử dụng trong quá trình giải quyết bồi thường hoặc tranh chấp.

3. Chủ thể tham gia giám định tổn thất

3.1. Doanh nghiệp bảo hiểm

Doanh nghiệp bảo hiểm có quyền trực tiếp giám định hoặc thuê tổ chức giám định độc lập để thực hiện việc xác định tổn thất. Trên thực tế, doanh nghiệp thường ưu tiên sử dụng đơn vị giám định chuyên môn nhằm bảo đảm tính khách quan.

3.2. Người được bảo hiểm

Người được bảo hiểm có nghĩa vụ thông báo kịp thời về sự kiện bảo hiểm, tạo điều kiện cho việc giám định, bảo quản hiện trường và cung cấp đầy đủ hồ sơ liên quan. Việc không hợp tác hoặc cung cấp thông tin sai lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được bồi thường.

3.3. Tổ chức giám định độc lập

Tổ chức giám định độc lập đóng vai trò trung gian chuyên môn, thực hiện việc khảo sát, phân tích và đưa ra kết luận giám định. Kết luận này thường được các bên thừa nhận và sử dụng như chứng cứ trong quá trình giải quyết bồi thường hoặc tranh chấp.

4. Quy trình giám định tổn thất trong thực tiễn

Quy trình giám định tổn thất thường được thực hiện theo các bước cơ bản sau:

• Tiếp nhận thông báo sự kiện bảo hiểm từ người được bảo hiểm.
• Khảo sát hiện trường, thu thập chứng cứ, tài liệu liên quan.
• Phân tích nguyên nhân và mức độ thiệt hại.
• Lập báo cáo và kết luận giám định tổn thất.

Trong nhiều lĩnh vực đặc thù như hàng hải, xây dựng hoặc tài sản kỹ thuật, quy trình giám định có thể phức tạp hơn, đòi hỏi sự tham gia của chuyên gia đa ngành. Khi đó, yếu tố Tổn thất & bảo hiểm luôn gắn liền với yêu cầu đánh giá rủi ro và trách nhiệm pháp lý.

5. Giá trị pháp lý của kết luận giám định

Kết luận giám định tổn thất có giá trị chứng cứ quan trọng trong quan hệ bảo hiểm. Trường hợp các bên không có thỏa thuận khác, kết luận giám định thường được coi là căn cứ chính để xác định số tiền bồi thường.

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, kết luận giám định có thể được sử dụng tại trọng tài hoặc tòa án như một nguồn chứng cứ chuyên môn. Tuy nhiên, giá trị của kết luận này vẫn có thể bị xem xét, đánh giá lại nếu có căn cứ cho thấy việc giám định không khách quan hoặc không đúng quy trình.

6. Các tranh chấp thường gặp liên quan đến giám định tổn thất

Thực tiễn cho thấy, tranh chấp thường phát sinh xoay quanh các vấn đề như:

• Bất đồng về nguyên nhân xảy ra tổn thất.
• Không thống nhất về mức độ thiệt hại.
• Tranh cãi về phạm vi trách nhiệm bảo hiểm.

Nguyên nhân của các tranh chấp này phần lớn xuất phát từ việc giám định không đầy đủ, thiếu minh bạch hoặc sự khác biệt trong cách hiểu điều khoản hợp đồng bảo hiểm.

7. Lưu ý khi áp dụng giám định tổn thất trong thực tiễn

Để hạn chế rủi ro và tranh chấp, các bên cần lưu ý:

• Thông báo sự kiện bảo hiểm kịp thời và đúng hình thức.
• Bảo quản hiện trường trong phạm vi có thể.
• Lựa chọn tổ chức giám định có năng lực và uy tín.
• Rà soát kỹ điều khoản hợp đồng bảo hiểm liên quan đến giám định.

8. Kết luận

Giám định tổn thất là mắt xích then chốt trong chuỗi hoạt động bảo hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các bên. Việc hiểu đúng bản chất, quy trình và giá trị pháp lý của giám định tổn thất giúp doanh nghiệp và cá nhân chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Trong bối cảnh thực tiễn ngày càng phức tạp, việc tuân thủ đúng quy định và áp dụng chuẩn mực giám định sẽ góp phần giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả của cơ chế bảo hiểm.

Ứng dụng thực tiễn pháp luật

Giám định tổn thất bảo hiểm: ai làm, ai trả tiền, không thống nhất thì sao

Điều 53 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 trả lời cả ba câu hỏi trong hai khoản ngắn.

Khoản 1 — ai giám định và ai trả chi phí. Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm hoặc người được doanh nghiệp bảo hiểm uỷ quyền thực hiện giám định để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thất. Chi phí giám định do doanh nghiệp bảo hiểm chịu — đây là điểm nhiều người được bảo hiểm không biết nên tự bỏ tiền thuê giám định rồi không đòi lại được.

Khoản 2 — khi hai bên không thống nhất. Nếu các bên không thống nhất về nguyên nhân và mức độ tổn thất thì có thể thoả thuận thuê giám định viên độc lập, trừ khi hợp đồng thoả thuận khác. Nếu không thoả thuận được việc thuê giám định viên độc lập thì một trong các bên có quyền yêu cầu Toà án có thẩm quyền chỉ định. Nghĩa là bế tắc về giám định không phải ngõ cụt — có lối ra bằng Toà.

Vì sao biên bản giám định quyết định cả vụ việc

Biên bản giám định xác định nguyên nhân — cơ sở để kết luận sự kiện có thuộc phạm vi bảo hiểm hay rơi vào điều khoản loại trừ; và mức độ tổn thất — cơ sở tính số tiền bồi thường theo Điều 51 (giá thị trường tại thời điểm và nơi xảy ra tổn thất, mức độ thiệt hại thực tế, không vượt quá số tiền bảo hiểm). Hai kết luận đó đi thẳng vào hai vấn đề tranh chấp lớn nhất của mọi vụ bảo hiểm.

Bốn việc nên làm ngay khi xảy ra tổn thất: thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm theo đúng thời hạn thoả thuận trong hợp đồng (Điều 46); giữ nguyên hiện trường và chụp ảnh trước khi dọn dẹp; yêu cầu giám định sớm và lấy bản sao biên bản giám định; và nếu thấy kết luận giám định bất lợi hoặc thiếu căn cứ thì nêu ý kiến bằng văn bản ngay, đừng đợi tới lúc bị từ chối mới phản đối.

Đọc tiếp về trách nhiệm bồi thường bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• Tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì
• Doanh nghiệp bảo hiểm không có trách nhiệm bồi thường 7 tổn thất trong xây dựng
• THOẢ THUẬN LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM
• THỜI ĐIỂM PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM
• TỪ CHỐI THỰC QUYỀN YÊU CẦU CỦA BÊN NHẬN THẾ QUYỀN

Xem đầy đủ 42 bài trong mục Trách nhiệm bảo hiểm & bồi thường. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.

Chủ đề liên quan:

Vi phạm quy định phòng cháy khi đã mua bảo hiểm cháy nổ TỔN THẤT BỘ PHẬN TRONG BẢO HIỂM – KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI VÀ CÁCH ÁP DỤNG TỔN THẤT HÀNG HÓA TRONG VẬN TẢI VÀ THƯƠNG MẠI Tổn thất riêng trong bảo hiểm hàng hải theo pháp luật Việt Nam XÁC ĐỊNH TỔN THẤT BẢO HIỂM – QUY ĐỊNH VÀ THỰC TIỄN ĐỊNH GIÁ TỔN THẤT BẢO HIỂM – NGUYÊN TẮC, PHƯƠNG PHÁP VÀ ÁP DỤNG NGHĨA VỤ HỢP TÁC GIẢI QUYẾT TỔN THẤT TRONG BẢO HIỂM NGUYÊN NHÂN TỔN THẤT TRONG HOẠT ĐỘNG HÀNG HẢI VÀ BẢO HIỂM