ĐỊNH PHÍ BẢO HIỂM: CĂN CỨ PHÁP LÝ VÀ CÁCH XÁC ĐỊNH

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

ĐỊNH PHÍ BẢO HIỂM THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Bài viết này phân tích toàn diện về định phí bảo hiểm, từ khái niệm, căn cứ pháp lý, phương pháp xác định đến vai trò thực tiễn trong hoạt động bảo hiểm thương mại.

1. Khái niệm định phí bảo hiểm

Định phí bảo hiểm là quá trình xác định mức phí mà bên mua bảo hiểm phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm để được bảo vệ trước các rủi ro được thỏa thuận trong hợp đồng. Đây là hoạt động cốt lõi trong kinh doanh bảo hiểm, phản ánh mối quan hệ cân bằng giữa rủi ro, quyền lợi bảo hiểm và nghĩa vụ tài chính của các bên.

Về bản chất, định phí bảo hiểm không đơn thuần là việc ấn định một con số cố định, mà là kết quả của quá trình phân tích rủi ro, thống kê xác suất xảy ra tổn thất, quy mô thiệt hại dự kiến và chi phí vận hành của doanh nghiệp bảo hiểm.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh định phí bảo hiểm

Theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành, doanh nghiệp bảo hiểm được quyền chủ động xây dựng và ban hành biểu phí bảo hiểm trên cơ sở bảo đảm an toàn tài chính, khả năng thanh toán và tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật bảo hiểm.

Trong một số nghiệp vụ đặc thù, Nhà nước có thể quy định khung phí, mức phí tối thiểu hoặc tối đa nhằm bảo vệ lợi ích công cộng và ổn định thị trường. Các quy định này được cụ thể hóa thông qua nghị định và thông tư hướng dẫn.

Việc xây dựng và áp dụng biểu phí phải bảo đảm nguyên tắc minh bạch, công khai, không phân biệt đối xử trái pháp luật và phù hợp với thông lệ quốc tế trong lĩnh vực bảo hiểm.

3. Các yếu tố cấu thành định phí bảo hiểm

3.1. Yếu tố rủi ro

Rủi ro là yếu tố trung tâm trong quá trình định phí bảo hiểm. Doanh nghiệp bảo hiểm phải đánh giá mức độ rủi ro dựa trên tần suất xảy ra và mức độ nghiêm trọng của tổn thất. Rủi ro càng cao thì phí bảo hiểm càng lớn.

3.2. Giá trị bảo hiểm

Giá trị tài sản hoặc quyền lợi được bảo hiểm là cơ sở để xác định mức trách nhiệm bảo hiểm, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến phí bảo hiểm. Việc khai báo không trung thực về giá trị bảo hiểm có thể dẫn đến tranh chấp khi xảy ra sự kiện bảo hiểm.

3.3. Thời hạn bảo hiểm

Thời hạn bảo hiểm càng dài thì xác suất phát sinh rủi ro càng lớn, do đó mức phí cũng được điều chỉnh tương ứng. Trong thực tiễn, phí bảo hiểm thường được tính theo năm, theo chuyến hoặc theo thời hạn cụ thể của hợp đồng.

3.4. Chi phí quản lý và lợi nhuận

Ngoài yếu tố rủi ro thuần túy, định phí bảo hiểm còn bao gồm chi phí quản lý, chi phí khai thác hợp đồng, chi phí dự phòng và lợi nhuận hợp lý cho doanh nghiệp bảo hiểm.

4. Phương pháp định phí bảo hiểm trong thực tiễn

4.1. Phương pháp thống kê – xác suất

Đây là phương pháp phổ biến nhất, dựa trên dữ liệu thống kê lịch sử về tổn thất để ước tính xác suất và mức độ thiệt hại trong tương lai. Phương pháp này đòi hỏi hệ thống dữ liệu đầy đủ và chính xác.

4.2. Phương pháp so sánh thị trường

Doanh nghiệp bảo hiểm có thể tham khảo mức phí đang được áp dụng trên thị trường cho các sản phẩm tương tự, từ đó điều chỉnh phù hợp với chiến lược kinh doanh và mức độ chấp nhận rủi ro của mình.

4.3. Phương pháp đánh giá chuyên gia

Trong các trường hợp rủi ro đặc biệt, thiếu dữ liệu thống kê, việc định phí bảo hiểm có thể dựa trên ý kiến chuyên môn của các chuyên gia đánh giá rủi ro, giám định viên hoặc chuyên gia kỹ thuật.

5. Định phí bảo hiểm và quản lý rủi ro

Định phí bảo hiểm không chỉ là công cụ tài chính mà còn là biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Thông qua việc điều chỉnh mức phí, doanh nghiệp bảo hiểm khuyến khích bên mua bảo hiểm áp dụng các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro.

Trong hệ thống Quản trị rủi ro bảo hiểm, định phí đóng vai trò như “tín hiệu kinh tế”, phản ánh mức độ rủi ro của người được bảo hiểm và định hướng hành vi của thị trường.

6. So sánh định phí bảo hiểm giữa các loại hình bảo hiểm

Định phí bảo hiểm tài sản thường dựa trên giá trị tài sản và nguy cơ tổn thất vật chất, trong khi bảo hiểm trách nhiệm dân sự tập trung vào khả năng phát sinh nghĩa vụ bồi thường đối với bên thứ ba. Bảo hiểm con người lại chú trọng đến yếu tố tuổi tác, sức khỏe và nghề nghiệp.

Sự khác biệt này đòi hỏi phương pháp định phí linh hoạt, phù hợp với từng nghiệp vụ bảo hiểm cụ thể.

7. Tranh chấp liên quan đến định phí bảo hiểm

Trong thực tiễn, tranh chấp thường phát sinh khi bên mua bảo hiểm cho rằng mức phí không phù hợp hoặc doanh nghiệp bảo hiểm điều chỉnh phí không minh bạch. Việc giải quyết tranh chấp cần căn cứ vào hợp đồng bảo hiểm, biểu phí đã công bố và quy định của pháp luật liên quan.

Các nguyên tắc của Luật bảo hiểm đóng vai trò định hướng trong việc giải thích hợp đồng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ bảo hiểm.

8. Ý nghĩa thực tiễn của định phí bảo hiểm

Định phí bảo hiểm hợp lý góp phần bảo đảm sự ổn định tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm, đồng thời tạo niềm tin cho khách hàng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm.

Đối với bên mua bảo hiểm, việc hiểu rõ cơ chế định phí giúp chủ động lựa chọn sản phẩm phù hợp, cân đối chi phí và quyền lợi bảo hiểm.

9. Kết luận

Định phí bảo hiểm là nội dung trung tâm của hoạt động bảo hiểm, gắn liền với đánh giá rủi ro, quản lý tài chính và tuân thủ pháp luật. Việc xây dựng và áp dụng mức phí hợp lý không chỉ bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp bảo hiểm mà còn bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia bảo hiểm.

Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm ngày càng phát triển và cạnh tranh, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế định phí theo hướng minh bạch, khoa học và phù hợp với thực tiễn là yêu cầu tất yếu.

 

Ứng dụng thực tiễn pháp luật về định phí bảo hiểm

Phí bảo hiểm được xác định dựa trên căn cứ nào

Khoản 28 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022: phí bảo hiểm là khoản tiền bên mua phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm theo quy định của pháp luật hoặc do các bên thoả thuận trong hợp đồng. Hai nguồn — luật định hoặc thoả thuận — và điều đó giải thích vì sao bảo hiểm bắt buộc có biểu phí do Nhà nước quy định còn bảo hiểm tự nguyện thì không.

Hai hoạt động nghiệp vụ đứng sau con số phí

• Khoản 9 Điều 4 — đánh giá rủi ro bảo hiểm: nhận diện, phân loại, đánh giá tính chất và mức độ rủi ro, đánh giá việc quản trị rủi ro về con người, tài sản, trách nhiệm dân sự làm cơ sở tham gia bảo hiểm.
• Khoản 10 Điều 4 — tính toán bảo hiểm: thu thập, phân tích số liệu thống kê, tính phí bảo hiểm, dự phòng nghiệp vụ, vốn, khả năng thanh toán.

Phí có thể thay đổi giữa chừng không — Điều 23

Có, khi những yếu tố làm cơ sở tính phí thay đổi:

Khoản 1 — rủi ro GIẢM: bên mua có quyền yêu cầu giảm phí cho thời gian còn lại, hoặc tăng số tiền bảo hiểm, hoặc kéo dài thời hạn bảo hiểm, hoặc mở rộng phạm vi bảo hiểm. Khoản 2: doanh nghiệp bảo hiểm không chấp nhận thì bên mua được đơn phương chấm dứt hợp đồng, phải thông báo ngay bằng văn bản.

Khoản 3 — rủi ro TĂNG: doanh nghiệp bảo hiểm có quyền tính lại phí, hoặc giảm số tiền bảo hiểm, hoặc rút ngắn thời hạn, hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm cho thời gian còn lại. Khoản 4: bên mua không chấp nhận thì doanh nghiệp bảo hiểm được đơn phương chấm dứt, cũng phải thông báo ngay bằng văn bản.

Lưu ý cả hai chiều đều “căn cứ thoả thuận trong hợp đồng bảo hiểm” — nên quyền này chỉ dùng được nếu hợp đồng có điều khoản tương ứng.

Không đóng phí thì sao

Khoản 1 Điều 26: không đóng hoặc không đóng đủ phí theo thời hạn thoả thuận hoặc sau thời gian gia hạn là căn cứ đơn phương chấm dứt hợp đồng. Hậu quả theo Điều 27: sự kiện bảo hiểm xảy ra trước thời điểm chấm dứt thì vẫn được bồi thường, chỉ khấu trừ phí còn thiếu.

Riêng nhân thọ, Điều 37 ưu ái hơn: gia hạn 60 ngày (khoản 2), khôi phục hiệu lực trong 02 năm (khoản 3), và doanh nghiệp bảo hiểm không được tự ý khấu trừ phí từ giá trị hoàn lại khi chưa được bên mua đồng ý, cũng không được khởi kiện đòi đóng phí (khoản 4).

Với bảo hiểm bắt buộc, khoản 5 Điều 8 giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện bảo hiểm, mức phí bảo hiểm và số tiền bảo hiểm tối thiểu; hiện hành là Nghị định 67/2023/NĐ-CP.

Đọc tiếp về phí và số tiền bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• TRANH CHẤP BẢO HIỂM TRÊN GIÁ TRỊ – QUY ĐỊNH & XỬ LÝ
• TRANH CHẤP BẢO HIỂM DƯỚI GIÁ TRỊ – QUY ĐỊNH & CÁCH XỬ LÝ
• CẤU TRÚC PHÍ BẢO HIỂM – PHÂN TÍCH QUY ĐỊNH VÀ CÁCH ÁP DỤNG
• BỒI THƯỜNG THEO GIÁ TRỊ BẢO HIỂM – NGUYÊN TẮC ÁP DỤNG
• SỐ TIỀN BẢO HIỂM: KHÁI NIỆM, XÁC ĐỊNH VÀ ÁP DỤNG

Xem đầy đủ 15 bài trong mục Giá trị bảo hiểm, phí & số tiền bảo hiểm. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.