TRANH CHẤP BẢO HIỂM DƯỚI GIÁ TRỊ – QUY ĐỊNH & CÁCH XỬ LÝ

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

TRANH CHẤP BẢO HIỂM DƯỚI GIÁ TRỊ

 

Bài viết phân tích đầy đủ quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị,

làm rõ nguyên nhân phát sinh, cách xác định mức bồi thường và hướng xử lý tranh chấp trong thực tiễn áp dụng.

 

1. Khái niệm bảo hiểm dưới giá trị

Bảo hiểm dưới giá trị là trường hợp tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm,

số tiền bảo hiểm được các bên thỏa thuận thấp hơn giá trị thực tế của tài sản được bảo hiểm.

Đây là hiện tượng phổ biến trong bảo hiểm tài sản khi bên mua bảo hiểm chủ động khai thấp giá trị tài sản

nhằm giảm phí bảo hiểm phải đóng.

Trong thực tế, tình trạng này thường chỉ được nhận diện khi xảy ra sự kiện bảo hiểm và phát sinh yêu cầu bồi thường,

từ đó dẫn đến tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị giữa doanh nghiệp bảo hiểm và bên được bảo hiểm.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh bảo hiểm dưới giá trị

2.1. Nguyên tắc bồi thường trong bảo hiểm tài sản

Theo quy định chung của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, bảo hiểm tài sản được xây dựng trên nguyên tắc bồi thường,

tức doanh nghiệp bảo hiểm chỉ bồi thường trong phạm vi thiệt hại thực tế và không làm phát sinh lợi ích cho bên được bảo hiểm.

Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, việc xác định trách nhiệm bồi thường phải căn cứ vào:

• Giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm xảy ra tổn thất;
• Số tiền bảo hiểm đã được thỏa thuận trong hợp đồng;
• Mức độ thiệt hại thực tế phát sinh.

2.2. Quy định về bảo hiểm dưới giá trị

Pháp luật quy định rõ: trong trường hợp bảo hiểm dưới giá trị, doanh nghiệp bảo hiểm chỉ chịu trách nhiệm bồi thường

theo tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm và giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm giao kết hợp đồng.

Cơ chế này nhằm bảo đảm công bằng giữa các bên và hạn chế hành vi trục lợi bảo hiểm.

3. Cách xác định số tiền bồi thường khi bảo hiểm dưới giá trị

3.1. Công thức xác định bồi thường

Trong trường hợp xảy ra tổn thất, số tiền bồi thường thường được xác định theo công thức:

 

Số tiền bồi thường = (Số tiền bảo hiểm / Giá trị thực tế của tài sản) × Giá trị thiệt hại

 

Cách tính này thường là trọng tâm của tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị,

đặc biệt khi bên mua bảo hiểm cho rằng doanh nghiệp bảo hiểm đã khấu trừ bồi thường không hợp lý.

3.2. Ví dụ minh họa

Một tài sản có giá trị thực tế 10 tỷ đồng nhưng chỉ được bảo hiểm với số tiền 5 tỷ đồng.

Nếu xảy ra tổn thất 4 tỷ đồng, thì số tiền bồi thường được xác định:

• Tỷ lệ bảo hiểm: 5 / 10 = 50%
• Số tiền bồi thường: 4 tỷ × 50% = 2 tỷ đồng

Phần thiệt hại còn lại do bên được bảo hiểm tự chịu.

4. Nguyên nhân phát sinh tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị

4.1. Khai báo giá trị tài sản không chính xác

Nhiều tranh chấp phát sinh do bên mua bảo hiểm không nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý của việc khai thấp giá trị tài sản.

Khi tổn thất xảy ra, kỳ vọng bồi thường toàn bộ dẫn đến mâu thuẫn với doanh nghiệp bảo hiểm.

4.2. Cách hiểu khác nhau về giá trị tài sản

Giá trị tài sản có thể được hiểu theo nhiều cách: giá mua, giá thị trường, giá thay thế hoặc giá còn lại.

Sự khác biệt trong phương pháp xác định giá trị là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp.

4.3. Điều khoản hợp đồng thiếu rõ ràng

Nhiều hợp đồng bảo hiểm không quy định chi tiết phương pháp xác định giá trị tài sản,

hoặc diễn đạt không rõ ràng về cơ chế bồi thường khi bảo hiểm dưới giá trị,

làm gia tăng rủi ro tranh chấp.

5. Hướng giải quyết tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị

5.1. Thương lượng và khiếu nại nội bộ

Bước đầu tiên trong giải quyết tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị thường là thương lượng.

Bên được bảo hiểm có quyền khiếu nại, yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm giải thích rõ căn cứ tính toán bồi thường.

5.2. Hòa giải và giải quyết ngoài tố tụng

Nếu thương lượng không đạt kết quả, các bên có thể lựa chọn hòa giải hoặc trọng tài,

đặc biệt trong các hợp đồng bảo hiểm thương mại có yếu tố chuyên môn cao.

5.3. Khởi kiện tại tòa án

Trong trường hợp không thể giải quyết bằng các phương thức trên,

bên có quyền lợi bị ảnh hưởng có thể khởi kiện ra tòa án có thẩm quyền.

Đây là một dạng Tranh chấp bảo hiểm thường gặp trong thực tiễn xét xử.

6. Lưu ý thực tiễn để hạn chế tranh chấp

• Khai báo trung thực, đầy đủ giá trị tài sản khi giao kết hợp đồng;
• Yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm giải thích rõ hậu quả của bảo hiểm dưới giá trị;
• Rà soát kỹ điều khoản về bồi thường, định giá và loại trừ trách nhiệm;
• Lưu trữ đầy đủ chứng từ liên quan đến giá trị tài sản và thiệt hại.

7. Kết luận

Tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị là hệ quả trực tiếp của việc xác lập số tiền bảo hiểm

không tương xứng với giá trị thực tế của tài sản.

Việc hiểu đúng quy định pháp luật và cơ chế bồi thường theo Luật bảo hiểm

giúp các bên chủ động phòng ngừa rủi ro và lựa chọn phương án giải quyết tranh chấp phù hợp.

Trong thực tiễn, mỗi vụ việc đều có đặc thù riêng, đòi hỏi đánh giá toàn diện hợp đồng,

tài sản và thiệt hại phát sinh để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

 

2. Ứng dụng thực tiễn pháp luật về tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp bảo hiểm dưới giá trị, vấn đề không chỉ dừng lại ở việc xác định hợp đồng có thuộc trường hợp bảo hiểm dưới giá trị hay không, mà còn nằm ở cách áp dụng nguyên tắc bồi thường, phương pháp tính toán số tiền bồi thường và đánh giá lỗi của các bên trong quá trình giao kết, thực hiện hợp đồng bảo hiểm.

Đọc tiếp về phí và số tiền bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• BỒI THƯỜNG THEO GIÁ TRỊ BẢO HIỂM – NGUYÊN TẮC ÁP DỤNG
• SỐ TIỀN BẢO HIỂM: KHÁI NIỆM, XÁC ĐỊNH VÀ ÁP DỤNG
• NGHĨA VỤ ĐÓNG PHÍ BẢO HIỂM: QUY ĐỊNH & CÁCH LÀM ĐÚNG
• HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA VIỆC CHẬM ĐÓNG PHÍ
• GIÁ TRỊ BẢO HIỂM – CĂN CỨ PHÁP LÝ & CÁCH XÁC ĐỊNH

Xem đầy đủ 15 bài trong mục Giá trị bảo hiểm, phí & số tiền bảo hiểm. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.