Số tiền bảo hiểm là gì, khác giá trị bảo hiểm ra sao

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

SỐ TIỀN BẢO HIỂM

Bài viết phân tích toàn diện vềmức tiền bảo hiểm, bao gồm khái niệm, cơ sở pháp lý, cách xác định trong từng loại hình bảo hiểm và các lưu ý khi áp dụng trên thực tế.

1. Tổng quan về số tiền bảo hiểm

Trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm,mức tiền bảo hiểmlà yếu tố trung tâm quyết định giới hạn trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Đây không chỉ là một con số được thỏa thuận, mà còn phản ánh mối quan hệ cân bằng giữa quyền lợi được bảo vệ và nghĩa vụ tài chính của bên mua bảo hiểm.

Việc hiểu đúng bản chất của số tiền này giúp người tham gia bảo hiểm lựa chọn mức bảo vệ phù hợp, tránh tình trạng bảo hiểm dưới giá trị hoặc vượt quá nhu cầu thực tế.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh số tiền bảo hiểm

Theo các quy định chung của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, mức tiền bảo hiểm được xác lập trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện giữa các bên, phù hợp với giá trị lợi ích được bảo hiểm. Pháp luật yêu cầu việc xác định này phải trung thực, minh bạch và không trái với nguyên tắc bồi thường.

Trong khuôn khổLuật bảo hiểm, mức tiền bảo hiểm được xem là giới hạn tối đa mà doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ chi trả, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác phù hợp với quy định pháp luật.

3. Phân biệt số tiền bảo hiểm và giá trị bảo hiểm

3.1. Giá trị bảo hiểm

Giá trị bảo hiểm là giá trị thực tế của tài sản, con người hoặc lợi ích được bảo hiểm tại thời điểm giao kết. Đây là cơ sở tham chiếu quan trọng khi xác định mức tiền bảo hiểm trong các loại hình bảo hiểm tài sản.

3.2. Số tiền bảo hiểm

Khác với giá trị bảo hiểm,mức tiền bảo hiểmlà mức trách nhiệm cụ thể do các bên lựa chọn. Trong nhiều trường hợp, con số này có thể thấp hơn hoặc bằng giá trị bảo hiểm, nhưng không nhằm mục đích tạo ra lợi nhuận từ sự kiện bảo hiểm.

4. Nguyên tắc xác định số tiền bảo hiểm

4.1. Nguyên tắc bồi thường

Trong bảo hiểm tài sản, mức tiền bảo hiểm phải tuân thủ nguyên tắc bồi thường, tức là khoản chi trả không vượt quá thiệt hại thực tế phát sinh. Điều này nhằm ngăn ngừa hành vi trục lợi bảo hiểm.

4.2. Nguyên tắc thỏa thuận

Đối với bảo hiểm con người, các bên có quyền tự do thỏa thuận mức tiền bảo hiểm dựa trên nhu cầu tài chính và khả năng đóng phí, miễn là không vi phạm quy định bắt buộc của pháp luật.

5. Số tiền bảo hiểm trong các loại hình bảo hiểm phổ biến

5.1. Bảo hiểm tài sản

Trong bảo hiểm tài sản,mức tiền bảo hiểmthường gắn liền với giá trị thị trường của tài sản được bảo hiểm. Nếu xác định thấp hơn giá trị thực, người được bảo hiểm có thể chỉ được bồi thường theo tỷ lệ tương ứng khi xảy ra tổn thất.

5.2. Bảo hiểm trách nhiệm dân sự

Ở loại hình này, mức tiền bảo hiểm thể hiện mức trách nhiệm tối đa của doanh nghiệp bảo hiểm đối với bên thứ ba bị thiệt hại, không phụ thuộc trực tiếp vào giá trị tài sản của người được bảo hiểm.

5.3. Bảo hiểm con người

Đối với bảo hiểm con người, mức tiền bảo hiểm mang ý nghĩa hỗ trợ tài chính, được chi trả theo thỏa thuận khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, không phụ thuộc vào mức thiệt hại thực tế.

6. Quan hệ giữa số tiền bảo hiểm và phí bảo hiểm

mức tiền bảo hiểm có mối quan hệ tỷ lệ thuận với phí bảo hiểm. Khi lựa chọn mức bảo hiểm cao hơn, bên mua bảo hiểm sẽ phải đóng phí tương ứng lớn hơn. Do đó, việc cân nhắc giữa khả năng tài chính và nhu cầu bảo vệ là yếu tố then chốt.

7. Vai trò của số tiền bảo hiểm trong thực tiễn áp dụng

Trong thực tiễn giải quyết bồi thường,mức tiền bảo hiểmlà căn cứ đầu tiên để xác định phạm vi chi trả. Việc xác định không chính xác hoặc hiểu sai nội dung này có thể dẫn đến tranh chấp giữa các bên.

Do đó, khi giao kếtHợp đồng bảo hiểm, người tham gia cần đặc biệt chú ý đến điều khoản quy định về mức tiền bảo hiểm, bao gồm cách xác định, điều chỉnh và giới hạn trách nhiệm.

8. Những lưu ý khi xác định số tiền bảo hiểm

• Đánh giá đúng giá trị hoặc nhu cầu bảo vệ thực tế.
• Tránh xác định mức tiền bảo hiểm quá thấp dẫn đến bồi thường không đủ.
• Không xác định vượt quá giá trị lợi ích được bảo hiểm trong bảo hiểm tài sản.
• Rà soát kỹ điều khoản điều chỉnh mức tiền bảo hiểm trong suốt thời hạn bảo hiểm.

9. So sánh các phương án lựa chọn số tiền bảo hiểm

Việc lựa chọn mức mức tiền bảo hiểm phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu bảo vệ, khả năng tài chính và mức độ rủi ro chấp nhận được. Mỗi phương án đều có ưu và nhược điểm riêng, cần được cân nhắc trong bối cảnh cụ thể của từng cá nhân hoặc doanh nghiệp.

10. Kết luận

mức tiền bảo hiểmlà yếu tố cốt lõi trong quan hệ bảo hiểm, quyết định trực tiếp quyền lợi của người tham gia khi xảy ra rủi ro. Việc hiểu rõ bản chất pháp lý, nguyên tắc xác định và cách áp dụng mức tiền bảo hiểm giúp hạn chế tranh chấp và bảo đảm hiệu quả bảo vệ. Người tham gia nên tiếp tục tìm hiểu sâu hơn thông qua các tình huống thực tiễn và phần hỏi đáp chuyên đề liên quan.

 

ỨNG DỤNG THỰC TIỄN PHÁP LUẬT VỀ SỐ TIỀN BẢO HIỂM

1. Tổng quan về số tiền bảo hiểm trong thực tiễn

Trong thực tiễn giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm,mức tiền bảo hiểmkhông chỉ là con số kỹ thuật dùng để tính phí, mà còn là căn cứ trực tiếp xác định giới hạn trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Việc xác định không đúng hoặc hiểu sai bản chất của mức tiền bảo hiểm là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp, đặc biệt trong các vụ việc liên quan đến bồi thường thiệt hại tài sản, trách nhiệm dân sự hoặc chi trả bảo hiểm con người.

Số tiền bảo hiểm, giá trị bảo hiểm và phí bảo hiểm — ba con số khác nhau

Ba khái niệm này bị dùng lẫn nhiều nhất, và chính chỗ lẫn đó sinh ra tranh chấp khi đòi tiền:

• Số tiền bảo hiểm là số tiền hai bên thoả thuận trong hợp đồng để bảo hiểm cho tài sản và thiệt hại (Điều 45 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022). Đây là mức trần, không phải mức chắc chắn được nhận.
• Giá trị bảo hiểm là giá thị trường của tài sản tại thời điểm giao kết. Luật không định nghĩa riêng nhưng dùng nó làm thước đo ở Điều 47 và Điều 48.
• Phí bảo hiểm là khoản tiền bên mua phải đóng (khoản 28 Điều 4).

Lệch giữa số tiền bảo hiểm và giá trị bảo hiểm thì xử thế nào

Bảo hiểm trên giá trị (Điều 47): số tiền bảo hiểm cao hơn giá thị trường. Hai bên không được cố ý giao kết như vậy. Nếu do lỗi vô ý của bên mua: chưa xảy ra sự kiện bảo hiểm thì hoàn lại phần phí tương ứng với phần vượt; đã xảy ra sự kiện bảo hiểm thì chỉ bồi thường theo giá thị trường tại thời điểm xảy ra thiệt hại, đồng thời hoàn lại phần phí đóng thừa. Đóng phí cao hơn không mua được mức bồi thường cao hơn.

Bảo hiểm dưới giá trị (Điều 48): số tiền bảo hiểm thấp hơn giá thị trường. Khi đó doanh nghiệp bảo hiểm chỉ bồi thường theo tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm và giá thị trường. Ví dụ tài sản trị giá 10 tỷ mà chỉ mua bảo hiểm 5 tỷ, tổn thất 2 tỷ thì chỉ được bồi thường theo tỷ lệ 50%, tức 1 tỷ — chứ không phải đủ 2 tỷ dù còn xa mức trần 5 tỷ. Đây là điểm khiến nhiều doanh nghiệp bất ngờ nhất.

Bảo hiểm trùng (Điều 49): từ hai hợp đồng trở lên cùng phạm vi, đối tượng, thời hạn và sự kiện bảo hiểm mà tổng số tiền bảo hiểm vượt giá thị trường. Mỗi hợp đồng bồi thường theo tỷ lệ, và tổng số tiền bồi thường không vượt quá giá trị thiệt hại thực tế. Mua hai đơn không nhận được hai lần tiền.

Số tiền bồi thường thực nhận tính trên căn cứ nào

Điều 51 đặt ba nguyên tắc: (1) tính trên giá thị trường tại thời điểm và nơi xảy ra tổn thất cùng mức độ thiệt hại thực tế; (2) không vượt quá số tiền bảo hiểm; (3) ngoài tiền bồi thường, doanh nghiệp bảo hiểm còn phải trả chi phí cần thiết, hợp lý để đề phòng và hạn chế tổn thất theo thoả thuận trong hợp đồng.

Một khoản không được cộng vào: Điều 50 — tổn thất do hao mòn tự nhiên hoặc do bản chất vốn có của tài sản thì không được bồi thường, trừ khi hợp đồng thoả thuận khác.

Ba việc nên làm trước khi ký: đối chiếu số tiền bảo hiểm với giá thị trường thật của tài sản; hỏi rõ cách xác định giá trị khi tổn thất (giá thị trường hay giá thay thế, có trừ khấu hao không); và kiểm xem tài sản đó đã có đơn bảo hiểm nào khác chưa để tránh rơi vào bảo hiểm trùng.

Đọc tiếp về phí và số tiền bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA VIỆC CHẬM ĐÓNG PHÍ
• GIÁ TRỊ BẢO HIỂM – CĂN CỨ PHÁP LÝ & CÁCH XÁC ĐỊNH
• BẢO HIỂM TRÊN GIÁ TRỊ: QUY ĐỊNH VÀ XỬ LÝ
• BẢO HIỂM THEO GIÁ TRỊ THAY THẾ – PHÂN TÍCH PHÁP LÝ
• BẢO HIỂM DƯỚI GIÁ TRỊ – KHÁI NIỆM, HỆ QUẢ PHÁP LÝ

Xem đầy đủ 15 bài trong mục Giá trị bảo hiểm, phí & số tiền bảo hiểm. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.