PHÍ BẢO ĐẢM HÀNG HẢI – QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ CÁCH ÁP DỤNG

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

PHÍ BẢO ĐẢM HÀNG HẢI

Bài viết phân tích toàn diện khái niệm, căn cứ pháp lý và cách áp dụngphí bảo đảm an toàn hàng hảitrong hoạt động hàng hải tại Việt Nam, giúp doanh nghiệp, chủ tàu và các bên liên quan hiểu đúng bản chất pháp lý và tránh rủi ro tranh chấp.

1. Khái quát về phí bảo đảm hàng hải

Trong hoạt động vận tải biển, bên cạnh các khoản phí dịch vụ cảng biển, phí hoa tiêu, phí neo đậu,
một khoản chi phí có ý nghĩa pháp lý đặc biệt làphí bảo đảm an toàn hàng hải.
Đây không chỉ là vấn đề tài chính đơn thuần mà còn gắn liền với cơ chế bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
trong các quan hệ pháp luật hàng hải.

Về bản chất, phí bảo đảm an toàn hàng hải phát sinh khi một bên có nghĩa vụ tài chính hoặc nghĩa vụ pháp lý
liên quan đến tàu biển, hàng hóa hoặc quyền lợi hàng hải phải thực hiện một biện pháp bảo đảm
để duy trì hoạt động của tàu hoặc giải phóng tàu khỏi các biện pháp cưỡng chế.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh phí bảo đảm hàng hải

Theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung),
các quan hệ liên quan đến nghĩa vụ tài chính, biện pháp bảo đảm và xử lý quyền lợi hàng hải
được điều chỉnh xuyên suốt trong các quy định về:

• Quyền và nghĩa vụ của chủ tàu, người khai thác tàu;
• Biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hàng hải;
• Thẩm quyền của Tòa án, Trọng tài và cơ quan có thẩm quyền trong việc áp dụng biện pháp bảo đảm;
• Các khoản chi phí phát sinh hợp lý để duy trì hiệu lực của biện pháp bảo đảm.

Pháp luật hàng hải Việt Nam tiếp cận phí bảo đảm an toàn hàng hải không phải như một loại “phí hành chính”
mà là hệ quả pháp lý của việc áp dụng biện pháp bảo đảm nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của các bên liên quan trong quan hệ hàng hải.

3. Bản chất pháp lý của phí bảo đảm hàng hải

Về mặt pháp lý,phí bảo đảm an toàn hàng hảimang các đặc điểm sau:

• Không phải khoản thu ngân sách nhà nước;
• Phát sinh từ quan hệ nghĩa vụ dân sự – thương mại hàng hải;
• Gắn liền với biện pháp bảo đảm như ký quỹ, bảo lãnh ngân hàng, thư bảo đảm (LOU);
• Chỉ tồn tại trong thời gian biện pháp bảo đảm có hiệu lực.

Khoản phí này thường nhằm bù đắp chi phí quản lý, duy trì, xử lý biện pháp bảo đảm
hoặc chi phí phát sinh để bảo toàn giá trị bảo đảm trong suốt thời gian tranh chấp hoặc thực hiện nghĩa vụ.

4. Phí bảo đảm hàng hải trong các tình huống thực tiễn

4.1. Trong tranh chấp hàng hải

Trong các tranh chấp phát sinh từ vận chuyển hàng hóa, thuê tàu, cứu hộ, tổn thất chung,
bên có nghĩa vụ thường phải cung cấp một biện pháp bảo đảm để tránh việc tàu bị áp dụng
biện pháp cưỡng chế hoặc đình trệ hoạt động khai thác.

Chi phí liên quan đến việc thiết lập và duy trì biện pháp bảo đảm này chính là cơ sở
hình thành phí bảo đảm an toàn hàng hải.

4.2. Trong trường hợp tàu bị áp dụng biện pháp cưỡng chế

Khi tàu biển bị áp dụng biện pháp cưỡng chế theo thủ tục tố tụng,
chủ tàu hoặc người có quyền lợi liên quan có thể đề nghị thay thế bằng biện pháp bảo đảm khác.
Trong trường hợp này, phí bảo đảm an toàn hàng hải phát sinh như một hệ quả tất yếu
của việc duy trì giá trị bảo đảm tương đương.

Nội dung này thường được đặt trong mối liên hệ thực tiễn vớiBắt giữ & cảng,
bởi việc giải phóng tàu khỏi các biện pháp cưỡng chế thường gắn liền với nghĩa vụ bảo đảm.

5. Cách xác định mức phí bảo đảm hàng hải

Pháp luật Việt Nam không ấn định một mức phí cố định cho phí bảo đảm an toàn hàng hải.
Thay vào đó, mức phí này được xác định dựa trên:

• Giá trị nghĩa vụ được bảo đảm;
• Thời gian duy trì biện pháp bảo đảm;
• Hình thức bảo đảm được lựa chọn;
• Thỏa thuận giữa các bên liên quan;
• Chi phí thực tế, hợp lý phát sinh.

Việc xác định không đúng hoặc không rõ ràng mức phí bảo đảm an toàn hàng hải
là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp phát sinh sau đó.

6. So sánh phí bảo đảm hàng hải với các loại phí hàng hải khác

Cần phân biệt rõ phí bảo đảm an toàn hàng hải với các khoản phí thường gặp khác như:

• Phí cảng biển;
• Phí hoa tiêu;
• Phí neo đậu;
• Phí sử dụng kết cấu hạ tầng hàng hải.

Các khoản phí trên mang tính dịch vụ công hoặc dịch vụ thương mại,
trong khi phí bảo đảm an toàn hàng hải mang tính chất bảo đảm nghĩa vụ,
chỉ phát sinh trong những hoàn cảnh pháp lý nhất định.

7. Rủi ro pháp lý khi không hiểu đúng phí bảo đảm hàng hải

Việc không hiểu đúng bản chất pháp lý của phí bảo đảm an toàn hàng hải
có thể dẫn đến nhiều rủi ro như:

• Không giải phóng được tàu đúng thời điểm;
• Phát sinh chi phí kéo dài không cần thiết;
• Mất cơ hội khai thác thương mại của tàu;
• Tranh chấp phát sinh về nghĩa vụ thanh toán.

Trong thực tiễn, việc đánh giá và xử lý các vấn đề liên quan đến phí bảo đảm an toàn hàng hải
thường đòi hỏi kinh nghiệm chuyên sâu củaluật sư hàng hải, luật hàng hải, công ty luật hàng hảiđể bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.

8. Hướng dẫn tiếp cận và áp dụng đúng quy định

Để áp dụng đúng và hiệu quả quy định về phí bảo đảm an toàn hàng hải,
các chủ thể tham gia hoạt động hàng hải cần:

• Rà soát kỹ hợp đồng và điều khoản liên quan đến bảo đảm nghĩa vụ;
• Xác định rõ căn cứ pháp lý phát sinh nghĩa vụ bảo đảm;
• Đánh giá chi phí thực tế, hợp lý trước khi chấp nhận mức phí;
• Lưu trữ đầy đủ chứng từ liên quan;
• Tham vấn ý kiến pháp lý khi phát sinh tranh chấp.

9. Kết luận

phí bảo đảm an toàn hàng hảilà một chế định mang tính kỹ thuật pháp lý cao,
đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên
trong quan hệ hàng hải.

Việc hiểu đúng bản chất, căn cứ pháp lý và cách áp dụng khoản phí này
không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí
mà còn là yếu tố then chốt để phòng ngừa và xử lý tranh chấp hiệu quả.

Trong bối cảnh hoạt động hàng hải ngày càng phức tạp,
việc tiếp cận đúng quy định về phí bảo đảm an toàn hàng hải
là yêu cầu không thể thiếu đối với mọi chủ thể tham gia thị trường.

Đọc tiếp về cảng biển và thủ tục cảng

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• PHÍ VÀ LỆ PHÍ HÀNG HẢI: QUY ĐỊNH & CÁCH ÁP DỤNG
• QUY HOẠCH CẢNG BIỂN – KHUNG PHÁP LÝ, NGUYÊN TẮC VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• VÙNG NƯỚC CẢNG BIỂN: QUY ĐỊNH & QUẢN LÝ
• ĐẦU TƯ CẢNG BIỂN: KHUNG PHÁP LÝ, ĐỊNH HƯỚNG
• HẠ TẦNG HÀNG HẢI – KHUNG PHÁP LÝ, VAI TRÒ VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN

Xem đầy đủ 19 bài trong mục Cảng biển & thủ tục cảng.

Chủ đề liên quan:

NGƯỜI THUÊ TÀU – QUYỀN, NGHĨA VỤ TRONG VẬN TẢI BIỂN CHỦ TÀU – QUYỀN, NGHĨA VỤ THEO BỘ LUẬT HÀNG HẢI VIỆT NAM SỞ HỮU TÀU BIỂN: ĐIỀU KIỆN VÀ CĂN CỨ PHÁP LÝ GIẢI PHÓNG TÀU BIỂN: QUY TRÌNH & HỒ SƠ THỦ TỤC BẮT GIỮ TÀU: HỒ SƠ, THẨM QUYỀN, QUY TRÌNH HỢP ĐỒNG THUÊ TÀU ĐỊNH HẠN Đội tàu vận tải biển: quản lý theo pháp luật Việt Nam TÀU MANG CỜ QUỐC TỊCH VIỆT NAM: QUY ĐỊNH & THỦ TỤC