Phí và lệ phí hàng hải là gì?

Phí và lệ phí hàng hải là các khoản tiền phải nộp khi tổ chức, cá nhân sử dụng dịch vụ công hoặc thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực hàng hải (ví dụ: làm thủ tục tại cảng vụ, cấp giấy chứng nhận, kiểm tra – chứng nhận, sử dụng một số dịch vụ bảo đảm an toàn hàng hải...). Tùy từng nghiệp vụ, khoản thu có thể là “phí” (gắn với dịch vụ) hoặc “lệ phí” (gắn với thủ tục/giấy tờ).

Phí và lệ phí hàng hải thường phát sinh trong những trường hợp nào?

Các khoản phí và lệ phí hàng hải thường phát sinh khi tàu thuyền làm thủ tục vào/rời cảng, thực hiện thủ tục tại cảng vụ hàng hải, xin cấp/cấp lại/điều chỉnh giấy tờ chứng nhận, kiểm tra – chứng nhận kỹ thuật/chuyên ngành, hoặc khi doanh nghiệp sử dụng dịch vụ liên quan đến hoạt động hàng hải theo quy định.

Ai là người có nghĩa vụ nộp phí và lệ phí hàng hải?

Thông thường, người có nghĩa vụ nộp là tổ chức/cá nhân yêu cầu giải quyết thủ tục hoặc sử dụng dịch vụ (chủ tàu, người khai thác tàu, đại lý tàu biển, doanh nghiệp logistics/vận tải, hoặc bên được ủy quyền thực hiện thủ tục). Thực tế hợp đồng có thể phân bổ nghĩa vụ nộp giữa các bên, nhưng vẫn phải phù hợp quy định và chứng từ thu nộp.

Phí và lệ phí hàng hải có khác nhau không?

Có. “Lệ phí” thường gắn với việc cơ quan nhà nước thực hiện thủ tục hành chính, cấp giấy tờ/giấy phép/chứng nhận. “Phí” thường gắn với việc cung cấp dịch vụ, bao gồm dịch vụ công hoặc dịch vụ theo cơ chế thu phí. Việc gọi tên và căn cứ thu cần đối chiếu đúng danh mục, mức thu và văn bản áp dụng.

Mức thu phí và lệ phí hàng hải được xác định theo tiêu chí nào?

Mức thu thường phụ thuộc vào loại thủ tục/dịch vụ, đối tượng áp dụng, loại tàu (trọng tải/GT/DWT hoặc thông số kỹ thuật liên quan), tuyến hoạt động, tính chất công việc (cấp mới/cấp lại/điều chỉnh), và biểu mức thu do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Doanh nghiệp nên yêu cầu bảng kê/biểu phí áp dụng cho từng nghiệp vụ cụ thể.

Phí và lệ phí hàng hải được nộp ở đâu và bằng hình thức nào?

Tùy khoản thu, việc nộp có thể thực hiện tại cơ quan giải quyết thủ tục (ví dụ: cảng vụ hoặc đơn vị được giao thu), thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến, chuyển khoản theo hướng dẫn, hoặc các hình thức thanh toán hợp pháp khác. Người nộp nên lưu chứng từ thu (biên lai/phiếu thu/ủy nhiệm chi) để phục vụ hạch toán và đối soát.

Doanh nghiệp có được miễn, giảm phí và lệ phí hàng hải không?

Một số trường hợp có thể được miễn, giảm hoặc không thu theo quy định (tùy từng loại phí/lệ phí và chính sách tại thời điểm áp dụng). Để chắc chắn, doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản quy định về đối tượng miễn, giảm và chuẩn bị hồ sơ chứng minh điều kiện (nếu có), tránh hiểu nhầm dẫn đến bị truy thu.

Phí và lệ phí hàng hải có được tính vào chi phí hợp lệ của doanh nghiệp không?

Thông thường, các khoản phí/lệ phí có chứng từ hợp pháp, liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh và đáp ứng điều kiện về kế toán – thuế có thể được ghi nhận vào chi phí. Doanh nghiệp cần lưu đầy đủ hồ sơ: đề nghị dịch vụ/thủ tục, quyết định/giấy tờ liên quan, và chứng từ nộp tiền để chứng minh tính hợp lệ khi quyết toán.

Nếu bị thu sai hoặc thu vượt mức phí và lệ phí hàng hải thì xử lý thế nào?

Khi nghi ngờ bị thu sai, doanh nghiệp nên yêu cầu đối soát: căn cứ pháp lý, mã thủ tục/dịch vụ, biểu mức thu và cách tính. Nếu có sai sót, có thể kiến nghị cơ quan/đơn vị thu điều chỉnh, hoàn trả hoặc bù trừ theo quy định; đồng thời lưu bằng chứng (bảng kê, biên lai, email trao đổi) để bảo vệ quyền lợi.

Trong hợp đồng logistics/vận tải biển, nên quy định phí và lệ phí hàng hải như thế nào để tránh tranh chấp?

Nên quy định rõ: (i) danh mục khoản thu dự kiến (phí/lệ phí nhà nước, phí dịch vụ cảng, phụ phí liên quan nếu có), (ii) bên chịu phí, thời điểm phát sinh và nguyên tắc phân bổ, (iii) cơ chế tạm thu – quyết toán theo chứng từ, (iv) nghĩa vụ cung cấp chứng từ, và (v) xử lý chênh lệch/thu hộ – chi hộ. Điều khoản rõ ràng giúp giảm rủi ro bị đẩy chi phí hoặc tranh cãi khi đối soát.

Luật Hàng hải · 19.12.2025

PHÍ VÀ LỆ PHÍ HÀNG HẢI: QUY ĐỊNH & CÁCH ÁP DỤNG

“phí và lệ phí hàng hải” là nhóm chi phí phát sinh khi tàu thuyền, hàng hóa và chủ thể liên quan thực hiện hoạt động trong vùng nước cảng biển, luồng hàng hải và các thủ tục quản lý nhà nước. Bài viết tóm lược căn cứ pháp lý, phân biệt với giá dịch vụ, và đưa ra checklist áp dụng…

Luật sư UnilawThời gian đọc: 8 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

PHÍ VÀ LỆ PHÍ HÀNG HẢI

1) Khung pháp lý: phí/lệ phí và “giá dịch vụ tại cảng biển”

Trong thực tiễn, doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa (i) các khoảnphí, lệ phímang tính quản lý nhà nước và (ii) các khoảngiá dịch vụ tại cảng biểndo doanh nghiệp cung cấp dịch vụ quyết định theo khung/ nguyên tắc định giá. Bộ luật Hàng hải Việt Nam xác lập ranh giới này tại Điều 90: các loại phí, lệ phí hàng hải thực hiện theo pháp luật về phí, lệ phí; còn “giá dịch vụ tại cảng biển” gồm bốc dỡ container, hoa tiêu, sử dụng cầu bến phao neo, lai dắt và các dịch vụ khác.

Điểm cần lưu ý: việc định giá các dịch vụ “cốt lõi” tại cảng (hoa tiêu, cầu bến phao neo, bốc dỡ container, lai dắt…) được dẫn chiếu thực hiện theo pháp luật về giá.

2) Phân loại chi phí hàng hải theo mục đích thu và chủ thể thu

2.1. Nhóm phí, lệ phí hàng hải (quản lý nhà nước)

Nhóm này thường gắn với thủ tục hành chính, quản lý luồng tuyến, bảo đảm an toàn hàng hải… Căn cứ khung nguyên tắc trong Bộ luật Hàng hải, việc thu–nộp–quản lý–sử dụng thực hiện theo pháp luật về phí, lệ phí.

Trong một số tình huống đặc thù về đầu tư, khai thác cảng biển/luồng hàng hải do doanh nghiệp đầu tư, quy định cũng nhấn mạnh nguyên tắc “thực hiện theo pháp luật về phí, lệ phí”, đồng thời giao Bộ Tài chính quy định mức trích nộp phí bảo đảm hàng hải đối với luồng do doanh nghiệp tự đầu tư/khai thác.

2.2. Nhóm giá dịch vụ tại cảng biển (dịch vụ thị trường theo khung/niêm yết)

Theo quy định về giá dịch vụ tại cảng biển, các nhóm giá phổ biến gồm: hoa tiêu hàng hải; sử dụng cầu, bến, phao neo; bốc dỡ container; lai dắt; và “giá dịch vụ khác”.

Nguyên tắc xác định khung giá dịch vụ tại cảng biển được nêu theo hướng: khung giá xác định theo phương pháp định giá chung của pháp luật về giá; doanh nghiệp quyết định mức giá cụ thể trong khung; giá trong khung chưa bao gồm VAT và khi tính phải sử dụng hóa đơn.

3) Các cấu phần giá dịch vụ dễ phát sinh tranh chấp nhất

3.1. Hoa tiêu hàng hải: cách hiểu và “đơn vị tính” thường gặp

Dịch vụ hoa tiêu hàng hải thường tính theo dung tích tàu (GT) và/hoặc khoảng cách dẫn tàu; khoảng cách thường được tính bằng hải lý, phần lẻ dưới 01 hải lý có thể được làm tròn theo nguyên tắc tính giá nêu trong quy định khung giá.

Thực tiễn cần rà soát xem tàu có thuộc trường hợp không tính giá hoa tiêu/không tính giá cầu bến phao neo hay không. Ví dụ: tàu vào/rời cảng tránh trú bão, hoặc tàu tham gia tìm kiếm cứu nạn theo lệnh điều động… có thể không thuộc đối tượng tính các loại giá dịch vụ này theo điều kiện được nêu trong quy định khung giá.

3.2. Sử dụng cầu, bến, phao neo: bẫy “mét làm tròn” và thời gian neo đậu

Giá sử dụng cầu, bến, phao neo đối với tàu thuyền thường gắn với chiều dài (m) cầu/bến/phao neo; phần lẻ dưới 01 m có thể được làm tròn theo nguyên tắc tính giá.

Doanh nghiệp nên kiểm tra: (i) thời điểm bắt đầu/kết thúc tính thời gian sử dụng; (ii) căn cứ xác nhận của Cảng vụ hàng hải, điều động tàu; (iii) tình huống neo đậu chờ cầu, chờ hoa tiêu… để đối chiếu điều kiện miễn/giảm (nếu có) theo khung/biểu giá áp dụng.

3.3. Bốc dỡ container: phụ phí do tính chất hàng hóa

Với container quá khổ/quá tải, chứa hàng nguy hiểm, hoặc cần bốc dỡ–chất xếp–bảo quản đặc biệt làm phát sinh thêm chi phí, quy định khung giá cho phép mức khung áp dụng có thể không vượt quá một tỷ lệ nhất định so với khung giá thông thường; đồng thời các thiết bị chuyên dùng phát sinh có thể do các bên thỏa thuận.

3.4. Lai dắt: chi phí “chờ đợi” và “hủy điều động”

Tranh chấp thường nằm ở khoản tiền chờ: khi tàu lai đã đến vị trí đón đúng thời gian theo yêu cầu và được Cảng vụ chấp thuận nhưng tàu được lai chưa tới, bên thuê có thể phải trả thêm tiền chờ theo tỷ lệ % khung giá và số giờ chờ thực tế.

Tình huống hủy/đổi điều động sát giờ cũng có thể bị tính tương tự theo khung giá (tùy điều kiện nêu trong quy định).

4) Niêm yết, công khai và chứng từ: nền tảng để kiểm soát chi phí

Một điểm hay bị bỏ qua lànghĩa vụ niêm yết/công khaiđối với giá vận chuyển bằng đường biển, phụ thu và giá dịch vụ tại cảng biển. Quy định về niêm yết yêu cầu doanh nghiệp công khai trên website, tại trụ sở, hoặc hình thức phù hợp khác; phải rõ ràng và không gây nhầm lẫn về mức giá/phụ thu.

Về nguyên tắc tính giá dịch vụ tại cảng biển: khung giá chưa bao gồm VAT; khi tính phải lập hóa đơn theo quy định.

Khuyến nghị vận hành: mọi khoản thu nên có “chuỗi chứng từ” gồm (i) lệnh điều động/giấy phép liên quan; (ii) nhật ký thời gian, vị trí; (iii) bảng tính theo khung/biểu; (iv) hóa đơn; (v) biên bản đối chiếu công nợ theo chuyến (voyage) hoặc theo tháng.

5) Checklist áp dụng thực tiễn để rà soát “phí và lệ phí hàng hải”

Để kiểm soát “phí và lệ phí hàng hải” (và tránh trộn lẫn với giá dịch vụ tại cảng), doanh nghiệp có thể áp dụng checklist 5 bước sau:

Bước 1 – Xác định loại khoản thu:là phí/lệ phí (quản lý nhà nước) hay giá dịch vụ tại cảng (hoa tiêu, cầu bến phao neo, bốc dỡ, lai dắt…). Đối chiếu Điều 90 Bộ luật Hàng hải.
Bước 2 – Xác định căn cứ tính:GT, hải lý, mét cầu/bến/phao, giờ chờ… và quy tắc làm tròn/đơn vị tính theo khung giá.
Bước 3 – Rà soát trường hợp miễn/không tính:ví dụ tàu tránh trú bão, tìm kiếm cứu nạn… nếu đáp ứng điều kiện nêu trong khung giá.
Bước 4 – Kiểm chứng công khai/niêm yết và hóa đơn:đảm bảo doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đã công khai minh bạch và xuất hóa đơn đúng quy định.
Bước 5 – Chốt dữ liệu với cảng vụ/đơn vị vận hành:đối chiếu thời gian điều động, thời gian chờ, vị trí đón trả… để xử lý sớm các khoản phát sinh (đặc biệt là lai dắt chờ).

6) Một số điểm “giao thoa” hay gặp giữa pháp lý cảng vụ và chi phí

Chi phí hàng hải không chỉ nằm ở con số, mà nằm ở dữ liệu điều hành (điều động, khu vực hàng hải, vùng hoa tiêu bắt buộc…). Ví dụ, quy định có mô tả “vùng hoa tiêu hàng hải bắt buộc” là phần giới hạn trong vùng nước cảng biển/khu vực khai thác dầu khí ngoài khơi, từ vùng đón trả hoa tiêu đến cầu cảng/bến phao/khu neo đậu… nơi tàu di chuyển phải sử dụng hoa tiêu theo Bộ luật Hàng hải.

Do vậy, khi kiểm soát chi phí, doanh nghiệp nên “khóa” dữ liệu điều độ và chứng từ cảng vụ ngay từ đầu chuyến. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán, việc đối chiếu sớm sẽ hạn chế nguy cơ bị cộng dồn chi phí và phụ phí, đặc biệt trong các tình huống Bắt giữ & cảng.

Kết luận

Tóm lại, để quản trị “phí và lệ phí hàng hải” hiệu quả, cần phân biệt rõ: phí/lệ phí theo cơ chế pháp luật về phí, lệ phí; và giá dịch vụ tại cảng biển theo cơ chế định giá/khung giá và nghĩa vụ công khai, hóa đơn. Cách làm chắc chắn nhất là chuẩn hóa checklist chứng từ – dữ liệu điều hành – đối chiếu công nợ theo từng chuyến.

Nếu bạn đang chuẩn bị hồ sơ khiếu nại/đối chiếu chi phí hoặc cần rà soát hợp đồng dịch vụ cảng, cách tiếp cận đúng thường bắt đầu từ việc bóc tách loại khoản thu theo Điều 90 Bộ luật Hàng hải và kiểm tra các điều kiện tính giá (đơn vị tính, miễn/không tính, thời gian chờ).

Cụm từ bắt buộc (chỉ xuất hiện 01 lần):luật sư hàng hải, luật hàng hải, công ty luật hàng hải

Link/tài liệu nội bộ dự án (không dùng làm căn cứ pháp lý cho bài viết)

Mỗi vụ hàng hải có tình tiết riêng, đọc quy định chung không thay được đánh giá hồ sơ — xem luật sư tranh tụng hàng hải, hoặc gọi 0912266811 để nghe đánh giá sơ bộ và biết trước mức phí.