Bản tin pháp lý · 10.02.2024

HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM HÀNG HẢI: KHÁI NIỆM VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Bài viết cung cấp cái nhìn khái quát về hợp đồng bảo hiểm hàng hải, từ định nghĩa đến các điều luật liên quan, giúp bảo vệ tài chính và quản lý rủi ro.

Luật sư UnilawThời gian đọc: 10 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng

Hợp đồng bảo hiểm hàng hải là một thỏa thuận pháp lý giữa người được bảo hiểm và người bảo hiểm, nơi người bảo hiểm đồng ý bồi thường cho người được bảo hiểm về những tổn thất hoặc thiệt hại xảy ra do các rủi ro hàng hải, dựa trên việc người được bảo hiểm đã nộp phí bảo hiểm. Hợp đồng này đóng một vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro và bảo vệ tài chính cho các hoạt động vận tải biển.

2. Phạm Vi và Đối Tượng Bảo Hiểm

a. Đối Tượng Bảo Hiểm
Theo Điều 304 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, đối tượng bảo hiểm hàng hải bao gồm:

Tàu biển và tàu đang đóng
Hàng hóa
Quyền lợi kinh tế như tiền thuê tàu, tiền lãi từ hàng hóa
Trách nhiệm dân sự phát sinh từ rủi ro hàng hải.

b. Rủi Ro Bảo Hiểm
Rủi ro hàng hải bao gồm sự kiện liên quan đến hành trình đường biển như chìm tàu, cháy, nổ, chiến tranh, cướp biển, và các rủi ro khác được thỏa thuận trong hợp đồng.

3. Quyền Lợi Được Bảo Hiểm

Theo Điều 305, quyền lợi có thể được bảo hiểm bao gồm nhưng không giới hạn ở tổn thất vật chất, tổn thất do trách nhiệm dân sự, và các tổn thất khác phát sinh trong quá trình vận chuyển hàng hải.

4. Thực Hiện và Quy Trình Bồi Thường

Người được bảo hiểm phải thông báo cho người bảo hiểm về bất kỳ tổn thất nào một cách kịp thời và tuân thủ các quy định về quy trình yêu cầu bồi thường được quy định trong hợp đồng bảo hiểm hàng hải.

5. Tính Pháp Lý và Bắt Buộc

Hợp đồng bảo hiểm hàng hải phải tuân thủ các quy định của pháp luật và cần được lập thành văn bản. Theo Điều 303, hợp đồng này bắt buộc phải ghi rõ các điều khoản, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên liên quan.

6. Các Điều Luật Khác Liên Quan Hợp đồng Bảo Hiểm Hàng Hải

Điều 306: Quy định về việc thông báo rủi ro: Người được bảo hiểm phải cung cấp cho người bảo hiểm mọi thông tin liên quan đến rủi ro được bảo hiểm, bao gồm cả những thay đổi về rủi ro trong quá trình hợp đồng có hiệu lực.
Điều 307: Về việc trả phí bảo hiểm: Phí bảo hiểm phải được nộp đầy đủ và kịp thời theo điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.
Điều 308: Nghĩa vụ thông tin: Người được bảo hiểm phải thông báo mọi thông tin quan trọng có thể ảnh hưởng đến quyết định của người bảo hiểm trong việc chấp nhận rủi ro hoặc quyết định phí bảo hiểm.
Điều 309: Về việc điều chỉnh phí bảo hiểm: Trong trường hợp có sự thay đổi về rủi ro đã được bảo hiểm, phí bảo hiểm có thể được điều chỉnh tăng hoặc giảm tương ứng.
Điều 310: Bồi thường và quyền lợi: Quy định cụ thể về quyền lợi bồi thường của người được bảo hiểm khi xảy ra tổn thất, bao gồm quy trình, thủ tục và thời hạn yêu cầu bồi thường.
7. Giải Quyết Tranh Chấp: Trong trường hợp xảy ra tranh chấp liên quan đến hợp đồng bảo hiểm hàng hải, các bên có thể tìm đến giải pháp thông qua đàm phán, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án. Việc giải quyết tranh chấp phải tuân thủ quy định pháp luật và các điều khoản thỏa thuận trong hợp đồng.

8. Ý Nghĩa

Hợp đồng bảo hiểm hàng hải không chỉ là một công cụ quản lý rủi ro quan trọng cho các bên tham gia hoạt động vận tải biển mà còn đóng góp vào việc bảo vệ và thúc đẩy thương mại quốc tế. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các điều luật và thực hiện đúng các quy định của hợp đồng bảo hiểm sẽ giúp đảm bảo quyền lợi và giảm thiểu rủi ro tài chính cho các bên liên quan. Qua đó, hợp đồng bảo hiểm hàng hải không chỉ mang lại sự an tâm cho người được bảo hiểm mà còn góp phần tạo nên một môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững cho ngành vận tải biển và thương mại quốc tế.

9. Tương Lai của Bảo Hiểm Hàng Hải

Trong tương lai, bảo hiểm hàng hải dự kiến sẽ tiếp tục phát triển và đổi mới để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của hoạt động vận tải biển và thương mại quốc tế. Các công nghệ mới như blockchain và Internet vạn vật (IoT) có tiềm năng làm tăng cường sự minh bạch và hiệu quả trong quản lý hợp đồng bảo hiểm hàng hải, từ đó giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí cho các bên liên quan.

Ngoài ra, việc phát triển các sản phẩm bảo hiểm mới, linh hoạt hơn, phù hợp với từng loại hình vận tải cụ thể và các rủi ro đặc thù trong môi trường biển ngày càng khắc nghiệt do biến đổi khí hậu, sẽ là một xu hướng quan trọng trong ngành bảo hiểm hàng hải.

10. Kết Luận

Bảo hiểm hàng hải là một phần không thể thiếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài chính và quản lý rủi ro cho các hoạt động vận tải biển. Sự phát triển và đổi mới liên tục của ngành bảo hiểm hàng hải sẽ góp phần vào sự ổn định và thịnh vượng của thương mại quốc tế. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và chính phủ các nước trong việc điều chỉnh pháp luật, phát triển công nghệ và nâng cao nhận thức về bảo hiểm. Một hệ thống bảo hiểm hàng hải hiệu quả và linh hoạt không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại tài chính cho các bên tham gia mà còn đóng góp vào việc duy trì sự an toàn, bền vững cho môi trường biển và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế biển toàn cầu.

Tóm lại, hợp đồng bảo hiểm hàng hải không chỉ là một hợp đồng tài chính mà còn là một biện pháp quản lý rủi ro quan trọng trong ngành vận tải biển. Việc nắm bắt và hiểu rõ về hợp đồng này cùng với việc áp dụng các tiến bộ công nghệ và pháp luật liên quan sẽ giúp các doanh nghiệp vận tải biển và thương mại quốc tế giảm thiểu rủi ro, tối ưu hóa lợi ích và đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành này.

Hợp đồng bảo hiểm hàng hải theo Bộ luật Hàng hải 2015

Điểm phải nắm trước tiên: khoản 3 Điều 15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định hợp đồng bảo hiểm hàng hải thực hiện theo Bộ luật Hàng hải; nội dung nào Bộ luật Hàng hải không quy định thì mới áp dụng Luật Kinh doanh bảo hiểm. Thứ tự này quyết định tra điều luật nào trước — và là chỗ nhiều hồ sơ đi sai ngay từ đầu.

Định nghĩa và phạm vi — Điều 303

Khoản 1 Điều 303: hợp đồng bảo hiểm hàng hải là hợp đồng bảo hiểm các rủi ro hàng hải. Điều luật liệt kê thẳng: rủi ro của biển, cháy, nổ, chiến tranh, cướp biển, trộm cắp, kê biên, quản thúc, giam giữ, ném hàng xuống biển, trưng thu, trưng dụng, trưng mua, hành vi bất hợp pháp và các rủi ro tương tự hoặc rủi ro khác được thoả thuận.

Khoản 2: hợp đồng có thể mở rộng để bảo vệ tổn thất xảy ra trên đường thuỷ nội địa, đường bộ, đường sắt hoặc đường hàng không thuộc cùng một hành trình đường biển — quan trọng với hàng đi door-to-door.

Khoản 3: hợp đồng bảo hiểm hàng hải PHẢI được giao kết bằng văn bản.

Bảo hiểm được cái gì — Điều 304

Đối tượng bảo hiểm hàng hải là bất kỳ quyền lợi vật chất nào có thể quy ra tiền liên quan đến hoạt động hàng hải, gồm ba nhóm: (a) tàu biển, tàu biển đang đóng, hàng hoá hay tài sản khác bị đe doạ bởi rủi ro hàng hải; (b) giá dịch vụ vận chuyển, tiền thuê tàu, tiền thuê mua tàu, tiền lãi ước tính của hàng hoá, hoa hồng, tiền cho vay, bảo đảm tiền ứng trước, chi phí bị nguy hiểm; (c) trách nhiệm dân sự phát sinh do các rủi ro hàng hải.

Quyền lợi có thể được bảo hiểm — Điều 305, khác Luật Kinh doanh bảo hiểm

Khoản 3 có một quy định rất riêng của hàng hải: người được bảo hiểm phải có quyền lợi trong đối tượng bảo hiểm tại thời điểm xảy ra tổn thất, và có thể KHÔNG có quyền lợi tại thời điểm tham gia bảo hiểm. Khoản 4: người mua hàng đã mua bảo hiểm vẫn có quyền lợi bảo hiểm dù đã từ chối nhận hàng do giao hàng chậm hoặc lý do khác. Khoản 5: một phần quyền lợi cũng là quyền lợi có thể được bảo hiểm.

Nghĩa vụ khai báo và hậu quả — Điều 307, 308, 310

Điều 307: theo yêu cầu của người được bảo hiểm, người bảo hiểm có nghĩa vụ cấp đơn bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm — đây là bằng chứng về việc giao kết hợp đồng.

Khoản 1 Điều 308: người được bảo hiểm phải cung cấp tất cả thông tin mà mình biết hoặc PHẢI BIẾT liên quan đến việc giao kết, có thể ảnh hưởng tới việc xác định khả năng xảy ra rủi ro. Khoản 2 mở rộng nghĩa vụ này sang người đại diện của người được bảo hiểm — nên môi giới khai thiếu cũng là khai thiếu.

Khoản 1 Điều 310: người được bảo hiểm cố ý vi phạm nghĩa vụ khai báo thì người bảo hiểm có quyền chấm dứt hợp đồng; nếu không có lỗi trong việc khai báo không chính xác hoặc không khai báo thì hậu quả khác. Khoản 3: sau khi trách nhiệm bảo hiểm đã bắt đầu thì cả hai bên đều không được chấm dứt hợp đồng, trừ khi có thoả thuận khác.

Thời hiệu — mốc ngắn nhất và hay bị bỏ sót nhất

Điều 336: thời hiệu khởi kiện liên quan đến hợp đồng bảo hiểm hàng hải là 02 NĂM kể từ ngày phát sinh tranh chấp — ngắn hơn mức 03 năm của tranh chấp hợp đồng dân sự thông thường (Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015). Song song, quyền đòi người vận chuyển về hư hỏng, mất mát hàng hoá chỉ có 01 năm kể từ ngày trả hàng hoặc lẽ ra phải trả hàng (Điều 169), kèm mốc thông báo 03 ngày và 60 ngày theo Điều 174.

Đọc tiếp về bảo hiểm hàng hoá và vận tải biển

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

Xem đầy đủ 31 bài trong mục Bảo hiểm hàng hoá & vận tải biển. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.

Tra cứu là một chuyện, làm được việc là chuyện khác. Unilaw nhận tư vấn và tranh tụng hàng hải trong nước lẫn trọng tài quốc tế — xem dịch vụ luật sư hàng hải, hoặc gọi 0912266811 để nghe đánh giá sơ bộ và biết trước mức phí.