Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Quyền và nghĩa vụ của Luật sư trong tố tụng dân sự và hành chính

Thực hiện quyền và nghĩa vụ của Luật sư trong tố tụng dân sự và hành chính là một phần thiết yếu nhằm đảm bảo công bằng, minh bạch trong quá trình xét xử. Luật sư không chỉ đóng vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ mà còn hỗ trợ tòa án trong việc thu thập, đánh giá chứng cứ, tham gia tranh luận, và đề xuất quan điểm pháp lý. Tuy nhiên, trong thực tế, việc thực hiện quyền và nghĩa vụ này vẫn gặp không ít khó khăn do các quy định phức tạp và thiếu sự hợp tác từ cá nhân, tổ chức liên quan. Những thách thức này đòi hỏi sự cải tiến liên tục trong hệ thống pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho luật sư trong quá trình tố tụng dân sự và hành chính.

1. Quyền thu thập chứng cứ và yêu cầu giao nộp chứng cứ

Trong tố tụng dân sự và hành chính, luật sư có quyền thu thập chứng cứ độc lập. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc tự mình thu thập chứng cứ của luật sư thường gặp khó khăn do thiếu sự hợp tác từ cá nhân, tổ chức nắm giữ chứng cứ. Phần lớn, luật sư phải thông qua tòa án để thực hiện quyền này.

Đối với quyền yêu cầu tòa án hỗ trợ thu thập tài liệu, luật sư chỉ được phép yêu cầu khi đã tự cố gắng nhưng không thành công. Điều này tạo thêm thủ tục cho luật sư khi phải trực tiếp yêu cầu các cá nhân, tổ chức cung cấp chứng cứ, trong khi sự hợp tác gần như không có. Để tránh kéo dài thủ tục tố tụng, nên xem xét trao cho luật sư quyền yêu cầu hỗ trợ từ tòa án mà không cần chứng minh đã nỗ lực trước đó. Thực tế cũng cho thấy nhiều tòa án không yêu cầu luật sư phải chứng minh việc đã tự mình cố gắng thu thập chứng cứ, mà trực tiếp hỗ trợ theo yêu cầu.

2. Quyền tiếp cận tài liệu, chứng cứ

Luật sư được quyền đọc và sao chụp chứng cứ bất kỳ thời điểm nào trong quá trình tố tụng. Việc thực hiện quyền này trên thực tế khá linh hoạt, luật sư có thể viết giấy giới thiệu cho người khác sao chụp thay mình. Trong một số tòa án, luật sư có thể yêu cầu sao chụp tài liệu bằng lời nói, không cần văn bản, đặc biệt trong các phiên hòa giải, nơi các bên đã ký biên bản xác nhận đã tiếp cận đầy đủ chứng cứ.

Theo quy định, khi yêu cầu sao chụp, đơn yêu cầu phải ghi rõ từng tài liệu cần sao chụp. Tuy nhiên, trong các vụ án phức tạp với lượng tài liệu lớn, yêu cầu này trở nên cồng kềnh, gây khó khăn cho luật sư và làm chậm quá trình tố tụng. Vì thế, cần có quy định đơn giản hóa để hỗ trợ luật sư thực hiện quyền tiếp cận chứng cứ một cách nhanh chóng, đầy đủ.

3. Quyền hỏi và tranh luận tại phiên tòa

Trong phần tranh luận tại phiên tòa, luật sư có quyền tranh luận không giới hạn thời gian, miễn là không lặp lại ý hoặc đề cập các vấn đề không liên quan. Quy định này giúp tăng cường trọng tâm tranh tụng và khẳng định vai trò của luật sư trong tố tụng dân sự.

Thực tiễn cho thấy trong một số phiên tòa, thẩm phán vẫn có thể ngắt lời luật sư một cách không cần thiết, làm ảnh hưởng đến quyền tranh tụng. Để bảo vệ quyền này, cần ghi âm, ghi hình đầy đủ diễn biến phiên tòa, đặc biệt trong các phiên công khai, và đảm bảo quyền ghi âm của luật sư. Nếu quyền tranh luận của luật sư bị hạn chế, điều này có thể được coi là vi phạm tố tụng cơ bản và có thể là cơ sở để yêu cầu hủy bản án.

4. Nghĩa vụ của luật sư trong tố tụng dân sự và hành chính

Luật sư khi tham gia tố tụng phải mặc đồng phục theo quy định, tuy hiện chưa có chế tài cho việc vi phạm. Do trang phục luật sư còn thiếu nét đặc trưng, nên có thể xem xét quy định cho phép luật sư mặc áo thụng đen khi tham gia tranh tụng tại phiên tòa, tạo sự khác biệt và tính chuyên nghiệp.

Khi tham dự phiên tòa, luật sư có nghĩa vụ tôn trọng hội đồng xét xử và không tự ý rời khỏi phiên tòa. Đây là trách nhiệm không chỉ với tòa án mà còn với khách hàng đã tin tưởng nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi của mình.

Cập nhật năm 2024 về quyền và nghĩa vụ của luật sư trong tố tụng dân sự

Năm 2024, với sự cải tiến của hệ thống tư pháp, một số quy định mới đã được bổ sung nhằm tăng cường quyền thu thập và tiếp cận chứng cứ của luật sư trong quá trình tố tụng dân sự. Hiện nay, các luật sư có thể yêu cầu tòa án hỗ trợ thu thập chứng cứ mà không cần trải qua thủ tục chứng minh đã tự mình nỗ lực trước đó, điều này giúp rút ngắn quy trình tố tụng đáng kể. Bên cạnh đó, một số tòa án đã áp dụng hệ thống lưu trữ và chia sẻ tài liệu trực tuyến, giúp luật sư dễ dàng tiếp cận, sao chụp và quản lý chứng cứ một cách tiện lợi, giảm thiểu tình trạng phải đến tòa án nhiều lần chỉ để thu thập tài liệu.

Về nghĩa vụ, luật sư tham gia tố tụng tại tòa hiện được yêu cầu tuân thủ quy định trang phục chuyên biệt, với thiết kế áo thụng đen hoặc các dấu hiệu nhận diện khác nhằm tăng tính chuyên nghiệp và dễ phân biệt trong phòng xử án. Những thay đổi này không chỉ nâng cao hiệu quả tranh tụng, mà còn khẳng định vai trò của luật sư trong hệ thống tư pháp, đảm bảo tính minh bạch, công bằng trong mọi phiên tòa dân sự.

Xem thêm:  Đặc trưng quyền và nghĩa vụ của Luật sư trong hoạt động TTHS

Về Unilaw | Dịch vụ pháp lý | Luật sư của Unilaw | Chọn đối tác luật uy tín | Chọn luật sư uy tín | Văn phòng luật của Unilaw | Trang hữu ích về bản án

Chủ đề liên quan:

THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG Đặc trưng quyền và nghĩa vụ của Luật sư trong hoạt động TTDS  và TTHC