Hợp tác quốc tế hàng hải có thể thỏa thuận chọn luật nước ngoài không?

Có. Hợp đồng hàng hải có yếu tố nước ngoài có thể thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài hoặc tập quán hàng hải quốc tế, đồng thời chọn Trọng tài/Tòa án ở một trong hai nước hoặc nước thứ ba; việc áp dụng tại Việt Nam phải không trái các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Điểm rủi ro lớn nhất khi ký hợp tác với đối tác vận tải/cảng nước ngoài là gì?

Thường gặp nhất là điều khoản chọn luật/diễn đàn mơ hồ, không đồng bộ tiêu chuẩn vận hành và rủi ro dữ liệu. Nên chốt rõ luật áp dụng – cơ chế giải quyết tranh chấp, phụ lục tiêu chuẩn kỹ thuật và điều khoản dữ liệu.

Có nên đưa tiêu chuẩn STCW vào phụ lục hợp đồng về thuyền viên không?

Nên đưa như tiêu chuẩn tham chiếu kỹ thuật khi hợp tác liên quan đào tạo, tuyển dụng, thực tập hoặc quản trị chứng chỉ chuyên môn của thuyền viên, nhằm thống nhất chuẩn và giảm tranh chấp.

Vì sao điều khoản dữ liệu lại quan trọng trong hợp tác quốc tế hàng hải?

Vì hoạt động số hóa tạo ra dữ liệu vận hành có thể ảnh hưởng đến đối ngoại và an ninh hàng hải nếu bị thu thập/sử dụng trái phép. Do đó cần quy định quyền sở hữu, phân quyền truy cập, lưu trữ, chuyển dữ liệu và cơ chế ứng phó sự cố.

Luật Hàng hải · 21.12.2025

HỢP TÁC QUỐC TẾ HÀNG HẢI: KHUNG PHÁP LÝ & LỘ TRÌNH

HỢP TÁC QUỐC TẾ HÀNG HẢI: KHUNG PHÁP LÝ & LỘ TRÌNH Hợp tác quốc tế hàng hải giúp doanh nghiệp tiếp cận tuyến vận tải, công nghệ, tiêu chuẩn an toàn và cơ chế giải quyết tranh chấp. Bài viết hệ thống hóa khung pháp lý, mô hình và quy trình triển khai hợp tác quốc tế hàng hải để áp…

Luật sư UnilawThời gian đọc: 8 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

HỢP TÁC QUỐC TẾ HÀNG HẢI: KHUNG PHÁP LÝ & LỘ TRÌNH

Hợp tác quốc tế hàng hải giúp doanh nghiệp tiếp cận tuyến vận tải, công nghệ, tiêu chuẩn an toàn và cơ chế giải quyết tranh chấp. Bài viết hệ thống hóa khung pháp lý, mô hình và quy trình triển khai hợp tác quốc tế hàng hải để áp dụng thực tiễn.

1) Tổng quan: vì sao hợp tác xuyên biên giới quyết định năng lực cạnh tranh

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu phụ thuộc ngày càng lớn vào vận tải biển,hợp tác quốc tế hàng hảikhông chỉ là lựa chọn chiến lược mà đã trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp và cơ quan quản lý duy trì năng lực cạnh tranh. Thông qua hợp tác xuyên biên giới, các chủ thể hàng hải có thể chia sẻ hạ tầng, công nghệ, chuẩn mực an toàn – môi trường và đặc biệt là mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.

Thực tiễn cho thấy, các tuyến vận tải quốc tế, dịch vụ logistics tích hợp, đào tạo thuyền viên theo chuẩn quốc tế hay kết nối dữ liệu cảng biển đều không thể vận hành hiệu quả nếu chỉ dựa vào khuôn khổ pháp luật nội địa.

2) Căn cứ pháp lý trọng tâm khi triển khai hợp tác quốc tế

Khuôn khổ pháp lý cho hợp tác quốc tế hàng hải tại Việt Nam được xây dựng trên nguyên tắc kết hợp giữa pháp luật trong nước và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trụ cột trung tâm là Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 (sửa đổi, bổ sung).

2.1. Nguyên tắc tuân thủ điều ước quốc tế và pháp luật Việt Nam

Theo Điều 6 Bộ luật Hàng hải Việt Nam, hoạt động hàng hải phải tuân thủ đồng thời pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế liên quan. Điều này có ý nghĩa thực tiễn đặc biệt trong hợp tác với đối tác nước ngoài, khi các chuẩn mực như an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường biển, hay trách nhiệm dân sự thường được dẫn chiếu trực tiếp từ công ước quốc tế.

2.2. Chính sách nhà nước về tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hàng hải

Điều 7 Bộ luật Hàng hải Việt Nam xác định rõ: Nhà nướctăng cường hợp tác quốc tế, tham gia các tổ chức hàng hải quốc tế, ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế về hàng hải. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để các dự án hợp tác về cảng biển, đội tàu, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ được triển khai với sự bảo trợ chính sách.

2.3. Quyền thỏa thuận: chọn luật áp dụng, tập quán quốc tế và cơ quan giải quyết tranh chấp

Điều 5 Bộ luật Hàng hải Việt Nam cho phép các bên trong hợp đồng hàng hải có yếu tố nước ngoài được thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài, tập quán hàng hải quốc tế, cũng như lựa chọn trọng tài hoặc tòa án nước ngoài để giải quyết tranh chấp, với điều kiện không trái các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Đây là “van an toàn” pháp lý quan trọng giúp các bên linh hoạt cấu trúc hợp tác quốc tế, đặc biệt trong các hợp đồng vận tải, thuê tàu, khai thác cảng và chia sẻ dữ liệu.

3) Các mô hình hợp tác phổ biến và tiêu chí chọn mô hình

3.1. Hợp tác khai thác tuyến và dịch vụ vận tải

Mô hình phổ biến là liên danh khai thác tuyến, chia sẻ tàu hoặc slot (slot charter). Tiêu chí lựa chọn bao gồm: phạm vi tuyến, quy mô đội tàu, khả năng tuân thủ chuẩn mực an toàn và cơ chế phân chia trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

3.2. Hợp tác đào tạo – công nhận tiêu chuẩn nhân lực

Hợp tác đào tạo thuyền viên theo chuẩn quốc tế (STCW) giúp nguồn nhân lực Việt Nam tham gia thị trường lao động hàng hải toàn cầu. Điểm mấu chốt là cơ chế công nhận lẫn nhau về chứng chỉ và trách nhiệm pháp lý khi phát sinh tai nạn.

3.3. Hợp tác công nghệ – dữ liệu – số hóa vận hành

Số hóa cảng biển, quản lý tàu và chia sẻ dữ liệu hành trình đòi hỏi thỏa thuận chặt chẽ về bảo mật, quyền sở hữu dữ liệu và tuân thủ pháp luật về an ninh, an toàn thông tin.

3.4. Hợp tác nghiệp vụ với cơ quan quản lý chuyên ngành

Các cơ chế trao đổi thông tin giữa hải quan, kiểm tra nhà nước cảng biển, đăng kiểm với đối tác nước ngoài giúp rút ngắn thời gian thông quan, nhưng phải bảo đảm chủ quyền và quyền tài phán quốc gia.

4) Công ước & môi trường

Hợp tác quốc tế hàng hải ngày càng gắn chặt với nghĩa vụ bảo vệ môi trường biển. Các công ước quốc tế về phòng ngừa ô nhiễm đặt ra yêu cầu tuân thủ cao hơn đối với tàu biển, cảng biển và dịch vụ hỗ trợ. Doanh nghiệp khi hợp tác cần đánh giá chi phí tuân thủ như một phần cấu trúc tài chính của dự án.

5) Đánh giá lựa chọn (Commercial Investigation): nên hợp tác theo hướng nào để giảm rủi ro?

5.1. Ma trận lựa chọn theo mục tiêu

Mở rộng thị trường:ưu tiên hợp tác khai thác tuyến, chia sẻ dịch vụ.
Nâng cao năng lực nội tại:hợp tác đào tạo, chuyển giao công nghệ.
Tối ưu chi phí:hợp tác dữ liệu, số hóa, dùng chung hạ tầng.

5.2. Các “điểm gãy” thường gặp khi hợp tác với đối tác nước ngoài

Thực tiễn cho thấy rủi ro thường phát sinh từ việc không thống nhất luật áp dụng, mơ hồ về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hoặc hiểu sai nghĩa vụ tuân thủ điều ước quốc tế.

6) Hướng dẫn triển khai (Transactional): quy trình 8 bước để ký và vận hành hợp tác

Đánh giá mục tiêu và phạm vi hợp tác.
Rà soát điều ước quốc tế liên quan.
Thẩm tra năng lực pháp lý đối tác.
Thỏa thuận luật áp dụng và cơ quan giải quyết tranh chấp.
Xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro.
Ký kết hợp đồng và đăng ký theo quy định.
Triển khai vận hành – giám sát tuân thủ.
Đánh giá định kỳ và điều chỉnh hợp tác.

7) Điều khoản hợp đồng nên có để hạn chế tranh chấp

Điều khoản luật áp dụng và trọng tài/tòa án.
Phân định trách nhiệm khi xảy ra sự cố hàng hải.
Cơ chế bồi thường và giới hạn trách nhiệm.
Điều khoản tuân thủ điều ước quốc tế.

8) Gợi ý “navigational”: tài liệu cần tra cứu khi chuẩn bị hồ sơ hợp tác

Bộ luật Hàng hải Việt Nam.
Các công ước hàng hải quốc tế liên quan.
Biểu cam kết WTO về dịch vụ vận tải.

Kết luận

Hợp tác quốc tế hàng hảilà quá trình vừa mang tính chiến lược, vừa đòi hỏi kỹ thuật pháp lý cao. Việc nắm vững căn cứ pháp luật, lựa chọn mô hình phù hợp và dự liệu rủi ro tranh chấp sẽ quyết định sự bền vững của hợp tác trong dài hạn.

Tình huống thực tiễn:Trong một tranh chấp hợp đồng kinh doanh – thương mại có yếu tố hợp tác và góp vốn (Bản án số 124/2018/KDTM-PT của TAND Cấp cao tại Đà Nẵng), Tòa án đã xem xét hiệu lực thỏa thuận góp vốn và phân chia quyền lợi trên cơ sở ý chí thực sự của các bên.

Vấn đề pháp lý:Thỏa thuận hợp tác có đủ căn cứ pháp lý hay chỉ mang tính hình thức?

Phán quyết:Tòa án không chỉ căn cứ văn bản mà còn đánh giá toàn bộ quá trình thực hiện hợp tác.

Bài học thực tiễn:Trong hợp tác quốc tế hàng hải, hợp đồng cần phản ánh đúng bản chất quan hệ và cơ chế vận hành, tránh “hình thức hóa” gây rủi ro khi tranh chấp phát sinh.

Tra cứu là một chuyện, làm được việc là chuyện khác. Unilaw nhận tư vấn và tranh tụng hàng hải trong nước lẫn trọng tài quốc tế — xem dịch vụ luật sư hàng hải, hoặc gọi 0912266811 để nghe đánh giá sơ bộ và biết trước mức phí.