QUYỀN TRUY ĐÒI CỦA DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

QUYỀN TRUY ĐÒI CỦA DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM

Tóm tắt: Bài viết phân tích toàn diện quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm, căn cứ pháp lý, điều kiện phát sinh, phạm vi truy đòi, trình tự thực hiện và các rủi ro pháp lý thường gặp trong thực tiễn áp dụng.

1. Khái quát về quyền truy đòi trong bảo hiểm

Trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, sau khi doanh nghiệp bảo hiểm đã thực hiện nghĩa vụ chi trả tiền bảo hiểm cho người được bảo hiểm, vấn đề đặt ra là xử lý trách nhiệm của bên thứ ba gây ra thiệt hại. Cơ chế pháp lý cho phép doanh nghiệp bảo hiểm thu hồi lại khoản tiền đã chi trả chính là quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm.

Quyền truy đòi không chỉ bảo đảm nguyên tắc công bằng, mà còn góp phần phòng ngừa hành vi trục lợi, nâng cao ý thức trách nhiệm của các chủ thể gây thiệt hại.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh quyền truy đòi

Quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm được quy định trong hệ thống pháp luật chuyên ngành về kinh doanh bảo hiểm, đồng thời có mối liên hệ chặt chẽ với pháp luật dân sự về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

2.1. Quy định trong pháp luật bảo hiểm

Theo quy định của Luật bảo hiểm hiện hành, khi doanh nghiệp bảo hiểm đã bồi thường cho người được bảo hiểm, thì trong phạm vi số tiền đã bồi thường, doanh nghiệp có quyền yêu cầu bên thứ ba có lỗi gây ra tổn thất hoàn trả khoản tiền tương ứng.

2.2. Mối liên hệ với pháp luật dân sự

Quyền truy đòi phát sinh dựa trên trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên gây thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự. Doanh nghiệp bảo hiểm về bản chất là chủ thể “thế quyền” của người được bảo hiểm để thực hiện yêu cầu bồi thường.

3. Điều kiện phát sinh quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm

Không phải trong mọi trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm đều được thực hiện quyền truy đòi. Quyền này chỉ phát sinh khi đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý sau:

3.1. Đã phát sinh trách nhiệm bồi thường bảo hiểm

Doanh nghiệp bảo hiểm phải đã thực hiện việc chi trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường theo đúng hợp đồng bảo hiểm.

3.2. Có bên thứ ba gây ra thiệt hại

Tổn thất phải xuất phát từ hành vi trái pháp luật, có lỗi của bên thứ ba, và có mối quan hệ nhân quả trực tiếp với thiệt hại xảy ra.

3.3. Quyền yêu cầu bồi thường của người được bảo hiểm còn tồn tại

Nếu người được bảo hiểm đã từ bỏ hoặc làm mất quyền yêu cầu bồi thường đối với bên thứ ba, doanh nghiệp bảo hiểm có thể bị hạn chế hoặc mất quyền truy đòi.

4. Phạm vi quyền truy đòi

Phạm vi truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm không phải là toàn bộ thiệt hại, mà bị giới hạn bởi số tiền mà doanh nghiệp đã chi trả.

4.1. Giới hạn về giá trị

Doanh nghiệp bảo hiểm chỉ được truy đòi trong phạm vi số tiền bồi thường đã thanh toán cho người được bảo hiểm.

4.2. Giới hạn về chủ thể

Quyền truy đòi chỉ hướng tới bên thứ ba có lỗi gây ra tổn thất, không áp dụng đối với người được bảo hiểm hoặc các chủ thể được pháp luật loại trừ trách nhiệm.

5. Trình tự, thủ tục thực hiện quyền truy đòi

Việc thực hiện quyền truy đòi đòi hỏi doanh nghiệp bảo hiểm tuân thủ chặt chẽ trình tự pháp lý nhằm bảo đảm hiệu lực yêu cầu.

5.1. Thu thập hồ sơ, chứng cứ

Doanh nghiệp bảo hiểm cần thu thập đầy đủ tài liệu chứng minh: sự kiện bảo hiểm, lỗi của bên thứ ba, thiệt hại thực tế và số tiền đã bồi thường.

5.2. Thông báo và yêu cầu bồi hoàn

Trước khi khởi kiện, doanh nghiệp bảo hiểm thường gửi văn bản yêu cầu bên thứ ba hoàn trả khoản tiền tương ứng.

5.3. Giải quyết tranh chấp

Trong trường hợp các bên không đạt được thỏa thuận, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc Tòa án theo quy định pháp luật.

6. Ý nghĩa của quyền truy đòi trong thực tiễn bảo hiểm

Quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm góp phần cân bằng lợi ích giữa các chủ thể, hạn chế trục lợi và thúc đẩy trách nhiệm dân sự của bên gây thiệt hại. Đây cũng là công cụ quan trọng trong quá trình Giải quyết quyền lợi bảo hiểm một cách minh bạch và hiệu quả.

7. Một số lưu ý thực tiễn khi áp dụng quyền truy đòi

Trong thực tiễn, doanh nghiệp bảo hiểm cần đặc biệt lưu ý đến thời hiệu khởi kiện, khả năng chứng minh lỗi của bên thứ ba và việc phối hợp với người được bảo hiểm để bảo toàn quyền yêu cầu bồi thường.

Việc hiểu đúng và áp dụng chuẩn xác quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn góp phần nâng cao tính kỷ luật và công bằng trong quan hệ bảo hiểm.

Kết luận

Quyền truy đòi của doanh nghiệp bảo hiểm là một chế định pháp lý quan trọng, gắn liền với nguyên tắc thế quyền và bồi thường thiệt hại. Việc nắm vững căn cứ pháp lý, điều kiện phát sinh và phạm vi áp dụng sẽ giúp các chủ thể liên quan hạn chế rủi ro và xử lý tranh chấp hiệu quả hơn.

Người đọc có thể tiếp tục tìm hiểu thêm các tình huống hỏi – đáp cụ thể để áp dụng quy định này trong từng trường hợp thực tiễn.

 

ỨNG DỤNG THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

Thế quyền trong bảo hiểm: Điều 54 quy định những gì

Điều 54 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 gọi đây là chuyển quyền yêu cầu bồi hoàn. Cơ chế: khi thiệt hại do người thứ ba gây ra, doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền cho người được bảo hiểm trước, rồi thay chỗ người được bảo hiểm để đòi lại từ người gây thiệt hại.

Bốn quy tắc trong điều luật

• Điểm a khoản 1 — thứ tự bắt buộc. Quyền yêu cầu chỉ chuyển SAU KHI doanh nghiệp bảo hiểm đã trả tiền bồi thường, và chỉ trong phạm vi số tiền đã bồi thường. Chưa trả thì chưa có quyền đòi người thứ ba.
• Điểm b khoản 1 — chế tài nếu không chuyển quyền. Người được bảo hiểm từ chối chuyển quyền thì doanh nghiệp bảo hiểm được khấu trừ số tiền bồi thường tuỳ theo mức độ lỗi của người được bảo hiểm. Đây là lý do không được tự ý hoà giải, miễn trừ hay ký giấy “không khiếu nại gì thêm” với bên gây thiệt hại trước khi nhận tiền bảo hiểm — làm vậy là tự tay xoá quyền của bảo hiểm và bị trừ tiền.
• Khoản 2 — nghĩa vụ hợp tác. Khi doanh nghiệp bảo hiểm đi đòi người thứ ba, người được bảo hiểm phải cung cấp tài liệu và thông tin liên quan theo thoả thuận trong hợp đồng.
• Khoản 3 — giới hạn nhân thân. Doanh nghiệp bảo hiểm không được yêu cầu cha, mẹ, vợ, chồng, con của người được bảo hiểm bồi hoàn, trừ trường hợp những người này cố ý gây ra tổn thất.

Việc phải làm ngay để giữ quyền thế quyền

Trong bảo hiểm hàng hoá và hàng hải, quyền đòi người vận chuyển có thời hiệu riêng rất ngắn: 01 năm kể từ ngày trả hàng hoặc lẽ ra phải trả hàng (Điều 169 Bộ luật Hàng hải 2015), kèm mốc thông báo 03 ngày với tổn thất không thấy được từ bên ngoài và 60 ngày với mất hàng hoặc chậm trả hàng (Điều 174). Nếu để mất các mốc này thì đến lúc doanh nghiệp bảo hiểm đi thế quyền sẽ không còn gì để đòi — và khoản tiền mất đó thường quay lại thành lý do trừ tiền của chính người được bảo hiểm.

Ba việc giữ quyền: gửi thông báo tổn thất cho người vận chuyển đúng mốc và bằng văn bản; mời giám định sớm để có biên bản độc lập; và không ký bất kỳ giấy tờ nào miễn trừ trách nhiệm cho bên gây thiệt hại trước khi thống nhất với doanh nghiệp bảo hiểm.

Đọc tiếp về kinh doanh và thị trường bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM – QUY ĐỊNH VÀ THỦ TỤC
• NGHĨA VỤ ĐẠI LÝ BẢO HIỂM – QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT & ÁP DỤNG
• MÔI GIỚI BẢO HIỂM – QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT & THỰC TIỄN
• MINH BẠCH THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM: QUY ĐỊNH & THỰC TIỄN
• Khung pháp lý kinh doanh bảo hiểm qua một vụ giám đốc thẩm

Xem đầy đủ 45 bài trong mục Luật kinh doanh bảo hiểm & thị trường. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.