Luật Hàng hải · 30.06.2026

Chia tiền công cứu hộ tàu định hạn và những quy định pháp lý

Luật sư UnilawThời gian đọc: 6 phút

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

Hoạt động cứu hộ hàng hải là một trong những nghiệp vụ đặc thù, nơi ranh giới giữa nghĩa vụ nghề nghiệp và quyền lợi kinh tế đôi khi trở nên mong manh. Đối với các tàu vận hành dưới hình thức thuê tàu định hạn, việc xác định tư cách người cứu hộ và phân chia phần tiền công xứng đáng cho thuyền bộ trở thành điểm nóng thường xuyên phát sinh tranh chấp. Theo Điều 266 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, mọi hành động cứu hộ mang lại kết quả có ích đều được hưởng tiền công xứng đáng, bao gồm chi phí cứu hộ và tiền thưởng công cứu hộ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tàu định hạn, quyền thụ hưởng tiền công cứu hộ không chỉ đơn thuần là vấn đề giữa chủ tàu cứu hộ và bên bị nạn, mà còn liên đới đến người thuê tàu định hạn – đơn vị đang nắm quyền khai thác thương mại của tàu. Sự phối hợp giữa các điều khoản trong hợp đồng thuê tàu (Time Charterparty) và quy định pháp lý về cứu hộ đóng vai trò then chốt trong việc định hình cơ chế phân chia tiền công một cách công bằng, minh bạch, tránh việc chủ tàu độc quyền thụ hưởng mà bỏ qua công sức của thuyền bộ trực tiếp tham gia cứu nạn.

Thực tiễn tranh chấp khi Chia tiền công cứu hộ tàu định hạn

Trong thực tiễn hàng hải, tranh chấp phổ biến nhất xảy ra khi chủ tàu định hạn tự ý ký kết hợp đồng cứu hộ với bên bị nạn mà không tham vấn hoặc không chia sẻ minh bạch tiền công cứu hộ với thuyền bộ. Nhiều chủ tàu lập luận rằng thuyền bộ là người làm thuê và tiền công cứu hộ đã bao gồm trong lương hoặc được coi là thu nhập của chủ tàu theo hợp đồng thuê tàu. Điều này hoàn toàn mâu thuẫn với tinh thần nhân văn và khuyến khích cứu hộ của Công ước Quốc tế về Cứu hộ năm 1989 và Điều 272 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, vốn quy định việc phân chia tiền công phải tính đến chi phí tổn thất của chủ tàu và công sức của thuyền bộ.

Một vụ việc điển hình thường gặp là khi chủ tàu nhận được một khoản tiền thưởng cứu hộ lớn từ chủ tàu bị nạn, nhưng chỉ chi trả một khoản tượng trưng cho thuyền viên, hoặc tệ hơn là không chia sẻ. Theo Điều 272 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải đã có quy định về cách thức phân chia tiền công cứu hộ của thuyền bộ, đảm bảo quyền lợi cho những người trực tiếp đối mặt với rủi ro. Việc không tuân thủ các nguyên tắc này dễ dẫn đến các khiếu nại hàng hải làm phát sinh quyền cầm giữ hàng hải (Điều 40, Điều 41), gây áp lực lớn đối với hoạt động kinh doanh của chủ tàu.

Vai trò của cơ quan trọng tài và Tòa án trong phân xử

Khi các bên không đạt được thỏa thuận, cơ quan Trọng tài hoặc Tòa án là nơi giải quyết tranh chấp cuối cùng dựa trên các hợp đồng cứu hộ (Lloyd’s Open Form hoặc các hợp đồng tương tự). Cơ quan xét xử thường áp dụng Điều 267 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 để đánh giá tiền công cứu hộ dựa trên các tiêu chí: giá trị tàu cứu được, kỹ năng, nỗ lực và tính kịp thời của thuyền bộ. Trong trường hợp có tranh chấp về phân chia, các cơ quan này sẽ căn cứ vào hợp đồng lao động của thuyền viên và quy định về việc phân bổ chi phí, tổn thất để phán quyết.

Thực tế cho thấy, các phán quyết thường ưu tiên bảo vệ công sức thuyền viên nếu chứng minh được nỗ lực của họ vượt quá nhiệm vụ thông thường theo định biên (Điều 51). Việc chủ tàu cố tình “bỏ túi” tiền công cứu hộ không chỉ bị tòa bác bỏ mà còn có thể bị phạt hành chính hoặc bị áp dụng các biện pháp cầm giữ tàu biển theo Điều 273 Bộ luật Hàng hải Việt Nam. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết lập một quy trình chia tiền công cứu hộ công khai ngay từ khi tàu bắt đầu hợp đồng thuê định hạn.

Khuyến nghị dành cho chủ tàu và thuyền viên

Để tối ưu hóa việc Chia tiền công cứu hộ tàu định hạn, chủ tàu cần xây dựng các chính sách nội bộ rõ ràng, quy định cụ thể tỷ lệ trích thưởng cứu hộ cho thuyền bộ ngay khi tuyển dụng hoặc ký hợp đồng lao động. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro khiếu nại phát sinh và tạo động lực cho thuyền viên tích cực tham gia cứu nạn. Hơn nữa, việc ghi chép nhật ký hành trình (Logbook) chi tiết về các hành động cứu hộ là chứng cứ quan trọng nhất khi tranh chấp xảy ra (Điều 55, Điều 58).

Về phía thuyền viên, cần nắm vững các quyền lợi được quy định tại Điều 61, Điều 65 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 để chủ động yêu cầu chủ tàu thanh toán tiền công cứu hộ hợp lý. Trong các trường hợp bị vi phạm quyền lợi, thuyền viên có quyền khiếu nại hàng hải và sử dụng các biện pháp cầm giữ tàu theo quy định. Việc tham gia các tổ chức công đoàn nghề nghiệp hàng hải cũng là một cách hiệu quả để thuyền viên bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong các vụ việc liên quan đến chia thưởng cứu hộ tàu biển phức tạp.

Chia tiền công cứu hộ tàu định hạn là sự kết hợp giữa các quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 và các thỏa thuận thương mại. Việc minh bạch hóa cơ chế phân chia tiền công không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, đảm bảo quyền lợi thuyền viên mà còn là chiến lược giúp chủ tàu vận hành ổn định, tuân thủ pháp luật và nâng cao uy tín trong hoạt động khai thác hàng hải quốc tế. Các bên cần chủ động dự liệu các rủi ro này trong hợp đồng để tránh tranh chấp kéo dài.

Bài trên nêu quy định chung. Nếu doanh nghiệp đang vướng một vụ cụ thể — vận đơn, hợp đồng thuê tàu, tai nạn đâm va, bồi thường bảo hiểm — xem luật sư hàng hải của Unilaw, hoặc gọi 0912266811 để nghe đánh giá sơ bộ và biết trước mức phí.