TRANH CHẤP THỜI ĐIỂM XẢY RA SỰ KIỆN BẢO HIỂM

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

TRANH CHẤP THỜI ĐIỂM XẢY RA SỰ KIỆN BẢO HIỂM

Bài viết phân tích toàn diện quy định pháp luật, căn cứ áp dụng và thực tiễn giải quyết tranh chấp thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm trong quan hệ hợp đồng bảo hiểm.

Sự kiện bảo hiểm là gì

Sự kiện bảo hiểm là sự kiện khách quan do các bên thoả thuận hoặc pháp luật quy định mà khi sự kiện đó xảy ra thì doanh nghiệp bảo hiểm phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm theo thoả thuận trong hợp đồng bảo hiểm (khoản 27 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022).

Định nghĩa ngắn nhưng có ba yếu tố, thiếu một là không phát sinh nghĩa vụ trả tiền:

• Khách quan — sự kiện xảy ra ngoài ý chí của bên mua bảo hiểm. Việc do người được bảo hiểm cố ý gây ra không phải sự kiện bảo hiểm.
• Đã được xác định trước — nằm trong phạm vi hai bên thoả thuận trong đơn và quy tắc bảo hiểm, hoặc do pháp luật quy định với bảo hiểm bắt buộc. Rủi ro không ghi trong đơn thì không phải sự kiện bảo hiểm, dù thiệt hại có thật.
• Đã xảy ra trong thời hạn bảo hiểm — và đây chính là chỗ hai bên hay đánh nhau: không cãi nhau việc có xảy ra hay không, mà cãi nhau xảy ra vào lúc nào.

Phân biệt với hai khái niệm hay bị dùng lẫn: rủi ro được bảo hiểm là khả năng có thể xảy ra, còn sự kiện bảo hiểm là việc đã xảy ra trên thực tế; tổn thất là hậu quả vật chất của sự kiện đó. Có sự kiện bảo hiểm mà chưa có tổn thất thì chưa có gì để bồi thường.

Vì sự kiện bảo hiểm là mốc khởi đầu của mọi nghĩa vụ, xác định sai thời điểm xảy ra kéo theo sai cả thời hạn thông báo, thời hạn nộp hồ sơ bồi thường 01 năm (Điều 30 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022) lẫn phạm vi trách nhiệm. Phần dưới đây đi vào đúng tranh chấp đó.

1. Khái quát về tranh chấp thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm, tranh chấp thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm là một trong những dạng tranh chấp phức tạp và phổ biến. Tranh chấp phát sinh khi bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm có quan điểm khác nhau về việc sự kiện gây tổn thất xảy ra trước hay sau thời điểm hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực.

Việc xác định chính xác thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm có ý nghĩa quyết định đến trách nhiệm chi trả của doanh nghiệp bảo hiểm, bởi chỉ những rủi ro phát sinh trong thời hạn bảo hiểm mới thuộc phạm vi được bảo hiểm.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm

2.1. Quy định trong hợp đồng bảo hiểm

Theo nguyên tắc tự do thỏa thuận, hợp đồng bảo hiểm thường quy định rõ thời điểm bắt đầu và chấm dứt hiệu lực bảo hiểm. Thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm phải nằm trong khoảng thời gian này thì trách nhiệm bảo hiểm mới phát sinh.

2.2. Quy định của pháp luật chuyên ngành

Theo các quy định của Luật bảo hiểm, sự kiện bảo hiểm là sự kiện khách quan do các bên thỏa thuận hoặc pháp luật quy định mà khi xảy ra thì doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường. Pháp luật yêu cầu việc xác định sự kiện bảo hiểm phải dựa trên chứng cứ khách quan, hợp pháp.

3. Các dạng tranh chấp phổ biến về thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm

3.1. Sự kiện xảy ra sát thời điểm giao kết hợp đồng

Một dạng tranh chấp thường gặp là tổn thất xảy ra gần thời điểm hợp đồng được ký kết hoặc thời điểm hợp đồng bắt đầu có hiệu lực. Doanh nghiệp bảo hiểm cho rằng rủi ro đã phát sinh trước khi bảo hiểm có hiệu lực, trong khi bên mua bảo hiểm cho rằng sự kiện xảy ra sau.

3.2. Sự kiện diễn biến kéo dài

Đối với các rủi ro có tính chất diễn tiến theo thời gian (như hư hỏng kỹ thuật, bệnh lý, suy giảm chức năng), việc xác định thời điểm “xảy ra” sự kiện bảo hiểm trở nên khó khăn. Tranh chấp phát sinh khi các bên không thống nhất được mốc thời gian tổn thất được coi là phát sinh.

4. Nguyên tắc xác định thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm

4.1. Nguyên tắc dựa trên nguyên nhân trực tiếp

Thực tiễn xét xử thường xác định thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm căn cứ vào thời điểm nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại phát sinh, chứ không chỉ dựa vào thời điểm hậu quả được ghi nhận.

4.2. Nguyên tắc giải thích có lợi cho bên mua bảo hiểm

Trong trường hợp điều khoản hợp đồng không rõ ràng hoặc có nhiều cách hiểu khác nhau, cơ quan giải quyết tranh chấp thường áp dụng nguyên tắc giải thích có lợi cho bên mua bảo hiểm, đặc biệt trong các hợp đồng theo mẫu do doanh nghiệp bảo hiểm soạn thảo.

5. Nghĩa vụ chứng minh trong tranh chấp thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm

Trong Tranh chấp bảo hiểm, nghĩa vụ chứng minh về thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm thường là vấn đề trọng tâm. Bên mua bảo hiểm có nghĩa vụ cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh sự kiện bảo hiểm xảy ra trong thời hạn bảo hiểm, trong khi doanh nghiệp bảo hiểm phải chứng minh căn cứ từ chối chi trả nếu cho rằng sự kiện xảy ra ngoài thời hạn bảo hiểm.

Các chứng cứ thường được sử dụng bao gồm: biên bản giám định, tài liệu kỹ thuật, hồ sơ y tế, dữ liệu điện tử, hình ảnh, video và lời khai của người có liên quan.

6. Thực tiễn giải quyết tranh chấp tại tòa án

Thực tiễn cho thấy tòa án không chỉ căn cứ vào thời điểm ghi nhận tổn thất trên giấy tờ, mà còn xem xét toàn bộ diễn biến của sự kiện, mối quan hệ nhân quả và tính hợp lý của các chứng cứ được cung cấp.

Trong nhiều vụ việc, tòa án chấp nhận yêu cầu của bên mua bảo hiểm khi chứng minh được rằng nguyên nhân dẫn đến tổn thất phát sinh trong thời hạn bảo hiểm, dù hậu quả biểu hiện rõ ràng sau thời điểm hợp đồng chấm dứt.

7. Hướng dẫn phòng ngừa và xử lý tranh chấp

7.1. Đối với bên mua bảo hiểm

• Đọc kỹ điều khoản về thời hạn bảo hiểm và sự kiện bảo hiểm
• Thông báo kịp thời khi có dấu hiệu rủi ro phát sinh
• Lưu giữ đầy đủ chứng cứ liên quan đến thời điểm xảy ra tổn thất

7.2. Đối với doanh nghiệp bảo hiểm

• Xây dựng điều khoản hợp đồng rõ ràng, minh bạch
• giám định độc lập, độc lập
• Giải thích rõ căn cứ pháp lý khi từ chối chi trả

8. Kết luận

Tranh chấp thời điểm xảy ra sự kiện bảo hiểm là dạng tranh chấp đòi hỏi phân tích kỹ lưỡng cả về pháp lý lẫn фактические обстоятельства của vụ việc. Việc hiểu đúng quy định, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và áp dụng đúng nguyên tắc giải thích hợp đồng là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

Người tham gia bảo hiểm nên chủ động tìm hiểu quy định và tham vấn ý kiến chuyên môn khi phát sinh tranh chấp để có hướng xử lý phù hợp và hiệu quả.

Đọc tiếp về nguyên tắc bảo hiểm và rủi ro

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• RỦI RO ĐƯỢC BẢO HIỂM: QUY ĐỊNH & ÁP DỤNG
• RỦI RO TÍCH TỤ TRONG BẢO HIỂM – NHẬN DIỆN & KIỂM SOÁT
• RỦI RO LOẠI TRỪ TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM
• RỦI RO BẢO HIỂM: NHẬN DIỆN, PHÂN TÍCH VÀ CÁCH HẠN CHẾ
• QUẢN TRỊ RỦI RO BẢO HIỂM – KHUNG PHÁP LÝ & ỨNG DỤNG

Xem đầy đủ 27 bài trong mục Nguyên tắc bảo hiểm & rủi ro. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.

Chủ đề liên quan:

Vi phạm quy định phòng cháy khi đã mua bảo hiểm cháy nổ THỜI ĐIỂM PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM BẢO HIỂM XÂY DỰNG – QUY ĐỊNH, PHẠM VI VÀ THỦ TỤC ÁP DỤNG THỜI ĐIỂM CHẤM DỨT TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT THỜI ĐIỂM BẮT ĐẦU TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM CHUYỂN NHƯỢNG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM: ĐIỀU KIỆN & THỦ TỤC TRANH CHẤP THỜI ĐIỂM PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM TRANH CHẤP BẢO HIỂM XÂY DỰNG – QUY ĐỊNH & GIẢI QUYẾT