RỦI RO LOẠI TRỪ TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

RỦI RO LOẠI TRỪ TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM

 

Bài viết phân tích đầy đủ khái niệm, căn cứ pháp lý và cách áp dụng rủi ro loại trừ trong thực tiễn giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm, giúp người tham gia bảo hiểm hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình.

 

1. Tổng quan về rủi ro loại trừ

Trong quan hệ bảo hiểm, không phải mọi tổn thất phát sinh đều thuộc phạm vi trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm.

Khái niệm rủi ro loại trừ được sử dụng để chỉ những trường hợp, sự kiện hoặc nguyên nhân gây thiệt hại mà doanh nghiệp bảo hiểm không có nghĩa vụ bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm, dù hợp đồng bảo hiểm đang còn hiệu lực.

Việc quy định rủi ro loại trừ là đặc trưng cơ bản của hợp đồng bảo hiểm, nhằm cân bằng lợi ích giữa các bên, hạn chế rủi ro đạo đức và bảo đảm khả năng chi trả của quỹ bảo hiểm.

1.1. Bản chất pháp lý

Về bản chất, rủi ro loại trừ không phải là hành vi vi phạm hợp đồng mà là sự giới hạn trước phạm vi trách nhiệm đã được các bên thỏa thuận hợp pháp.

Khi rủi ro thuộc diện loại trừ xảy ra, doanh nghiệp bảo hiểm được quyền từ chối bồi thường mà không bị coi là vi phạm nghĩa vụ.

1.2. Mục tiêu của việc loại trừ

• Ngăn ngừa hành vi trục lợi bảo hiểm.
• Loại bỏ những rủi ro có xác suất hoặc mức độ thiệt hại quá lớn.
• Phân định rõ trách nhiệm giữa bảo hiểm và các cơ chế bảo vệ khác.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh rủi ro loại trừ

Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền quy định các trường hợp loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng, với điều kiện phải minh bạch, rõ ràng và không trái quy định pháp luật.

Các điều khoản loại trừ phải được thể hiện bằng ngôn ngữ dễ hiểu, không gây nhầm lẫn cho bên mua bảo hiểm.

Nếu điều khoản không rõ ràng, việc giải thích sẽ được áp dụng theo hướng có lợi cho người được bảo hiểm.

2.1. Nguyên tắc minh bạch

Điều khoản về rủi ro loại trừ phải được in đậm, gạch chân hoặc trình bày tách biệt để người mua bảo hiểm nhận biết rõ trước khi ký kết hợp đồng.

2.2. Giới hạn thỏa thuận

Doanh nghiệp bảo hiểm không được loại trừ trách nhiệm đối với những rủi ro mà pháp luật bắt buộc phải bảo hiểm, trừ trường hợp luật có quy định khác.

3. Các nhóm rủi ro loại trừ phổ biến

Trong thực tiễn, rủi ro loại trừ thường được xây dựng theo nhóm, phù hợp với từng loại hình bảo hiểm cụ thể.

3.1. Hành vi cố ý

Thiệt hại phát sinh từ hành vi cố ý của bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng thường bị loại trừ hoàn toàn.

3.2. Vi phạm pháp luật

Những tổn thất xảy ra trong quá trình thực hiện hành vi trái pháp luật, vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ an toàn hoặc quy định quản lý nhà nước thường không được bảo hiểm.

3.3. Sự kiện bất khả kháng đặc biệt

Một số sự kiện như chiến tranh, khủng bố, bạo loạn, nhiễm xạ hạt nhân có thể bị loại trừ hoặc chỉ được bảo hiểm khi có thỏa thuận bổ sung.

4. Phân biệt rủi ro được bảo hiểm và rủi ro loại trừ

Việc phân biệt hai nhóm rủi ro này có ý nghĩa quyết định đến quyền lợi của người tham gia bảo hiểm khi xảy ra sự kiện tổn thất.

4.1. Tiêu chí xác định

• Căn cứ vào nguyên nhân trực tiếp gây thiệt hại.
• Đối chiếu với điều khoản loại trừ trong hợp đồng.
• Xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và tổn thất.

4.2. Gánh nặng chứng minh

Doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ chứng minh sự kiện tổn thất thuộc phạm vi loại trừ nếu từ chối bồi thường.

5. Áp dụng rủi ro loại trừ trong thực tiễn

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, việc áp dụng điều khoản loại trừ thường là điểm mấu chốt.

Nhiều tranh chấp phát sinh do cách diễn đạt không rõ ràng hoặc người mua bảo hiểm không được giải thích đầy đủ khi giao kết hợp đồng.

Ở góc độ quản trị, việc xác định đúng rủi ro loại trừ là một phần quan trọng của Quản trị rủi ro bảo hiểm, giúp doanh nghiệp duy trì khả năng thanh toán và ổn định thị trường.

5.1. Đối với doanh nghiệp bảo hiểm

• Xây dựng điều khoản rõ ràng, thống nhất.
• Giải thích đầy đủ cho bên mua trước khi ký hợp đồng.
• Lưu trữ chứng cứ về việc đã tư vấn, giải thích.

5.2. Đối với người mua bảo hiểm

• Đọc kỹ điều khoản loại trừ.
• Yêu cầu giải thích bằng văn bản nếu cần.
• Cân nhắc mua điều khoản bổ sung để mở rộng phạm vi bảo hiểm.

6. Mối liên hệ với Luật bảo hiểm và định hướng áp dụng

Các quy định về rủi ro loại trừ cần được hiểu và áp dụng thống nhất trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là trong mối quan hệ với Luật bảo hiểm nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia bảo hiểm và sự an toàn của thị trường.

Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm ngày càng đa dạng, việc hiểu đúng và áp dụng đúng các điều khoản loại trừ sẽ giúp hạn chế tranh chấp và nâng cao niềm tin của xã hội đối với hoạt động bảo hiểm.

Kết luận

Rủi ro loại trừ là nội dung không thể tách rời của hợp đồng bảo hiểm.

Việc nhận diện, hiểu rõ và áp dụng đúng rủi ro loại trừ giúp các bên phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp và bảo đảm sự vận hành bền vững của thị trường bảo hiểm.

Để hạn chế rủi ro pháp lý, người tham gia bảo hiểm nên chủ động tìm hiểu quy định, tham vấn chuyên gia khi cần thiết và xem xét toàn diện trước khi ký kết hợp đồng.

 

Đọc tiếp về nguyên tắc bảo hiểm và rủi ro

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• QUẢN TRỊ RỦI RO BẢO HIỂM – KHUNG PHÁP LÝ & ỨNG DỤNG
• PHÂN TÁN RỦI RO – NGUYÊN TẮC PHÁP LÝ VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN
• PHÂN LOẠI RỦI RO BẢO HIỂM THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT
• NGUYÊN TẮC QUYỀN LỢI CÓ THỂ ĐƯỢC BẢO HIỂM
• NGUYÊN TẮC KINH DOANH BẢO HIỂM

Xem đầy đủ 27 bài trong mục Nguyên tắc bảo hiểm & rủi ro. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.