Lãi chậm trả bảo hiểm: tính từ ngày nào, lãi suất bao nhiêu

Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

LÃI DO CHẬM CHI TRẢ BẢO HIỂM: CĂN CỨ PHÁP LÝ VÀ CÁCH TÍNH

 

Bài viết phân tích toàn diện quy định pháp luật liên quan đến lãi do chậm chi trả bảo hiểm, làm rõ căn cứ phát sinh, cách xác định mức lãi và hướng xử lý khi doanh nghiệp bảo hiểm vi phạm nghĩa vụ thanh toán.

 

Tiền lãi chậm trả tính ra sao — ba con số cần chốt

Một là mốc bắt đầu. Nếu hợp đồng bảo hiểm không thoả thuận thời hạn trả tiền thì doanh nghiệp bảo hiểm phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm trong 15 ngày kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ hợp lệ (khoản 1 Điều 31 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022). Hết ngày thứ 15 mà chưa trả là bắt đầu chậm.

Hai là nghĩa vụ trả lãi. Chậm thì phải trả lãi đối với số tiền chậm trả, tương ứng với thời gian chậm trả (khoản 2 Điều 31). Bộ luật Dân sự 2015 nói cùng một điều tại khoản 1 Điều 357 cho mọi trường hợp chậm trả tiền.

Ba là lãi suất. Khoản 2 Điều 357 Bộ luật Dân sự: lãi suất do các bên thoả thuận nhưng không vượt quá mức tại khoản 1 Điều 468 (20%/năm); nếu không có thoả thuận thì áp khoản 2 Điều 468 — bằng 50% mức giới hạn đó tại thời điểm trả nợ, tức 10%/năm khi giới hạn đang là 20%/năm. Đây là chỗ nhiều người bỏ qua: hợp đồng bảo hiểm im lặng về lãi suất không có nghĩa là không đòi được lãi.

1. Khái quát về nghĩa vụ chi trả trong hợp đồng bảo hiểm

Trong quan hệ bảo hiểm, nghĩa vụ chi trả tiền bảo hiểm hoặc tiền bồi thường bảo hiểm là nghĩa vụ trung tâm của doanh nghiệp bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Nghĩa vụ này phát sinh trên cơ sở hợp đồng bảo hiểm hợp pháp và đầy đủ hồ sơ yêu cầu bồi thường của bên mua bảo hiểm hoặc người thụ hưởng.

Thực tiễn cho thấy, không ít trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm kéo dài thời gian xem xét hồ sơ, yêu cầu bổ sung chứng từ nhiều lần hoặc chậm ra quyết định chi trả. Khi đó, vấn đề đặt ra là liệu người được bảo hiểm có quyền yêu cầu trả thêm khoản lãi do chậm chi trả bảo hiểm hay không.

2. Căn cứ pháp lý về lãi do chậm chi trả bảo hiểm

2.1. Quy định trong luật kinh doanh bảo hiểm

Theo quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm trả tiền bảo hiểm, tiền bồi thường trong thời hạn nhất định kể từ khi nhận được đầy đủ hồ sơ hợp lệ. Trường hợp vi phạm thời hạn này, doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ phải trả số tiền bảo hiểm gốc mà còn phải chịu trách nhiệm phát sinh lãi.

Quy định này thể hiện nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm và bảo đảm tính kỷ luật trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm theo Luật bảo hiểm hiện hành.

2.2. Áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự về chậm thực hiện nghĩa vụ

Ngoài luật chuyên ngành, quan hệ bảo hiểm còn chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự. Theo đó, khi bên có nghĩa vụ chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền thì phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

Do hợp đồng bảo hiểm là một dạng hợp đồng dân sự đặc thù, nên nguyên tắc chung về trách nhiệm do chậm thực hiện nghĩa vụ được áp dụng song song, làm cơ sở pháp lý quan trọng để xác định lãi do chậm chi trả bảo hiểm.

3. Thời điểm phát sinh trách nhiệm trả lãi

3.1. Xác định mốc thời gian bắt đầu chậm chi trả

Thời điểm bắt đầu tính lãi không phải là ngày xảy ra sự kiện bảo hiểm, mà là ngày kết thúc thời hạn chi trả theo luật hoặc theo hợp đồng bảo hiểm. Thời hạn này thường được tính từ ngày doanh nghiệp bảo hiểm nhận đủ hồ sơ yêu cầu bồi thường hợp lệ.

Nếu doanh nghiệp bảo hiểm chứng minh được việc chậm chi trả là do nguyên nhân khách quan hoặc do lỗi của bên yêu cầu bồi thường (ví dụ: cung cấp hồ sơ không đầy đủ), thì thời gian đó có thể không bị tính lãi.

3.2. Trường hợp tạm đình chỉ chi trả

Trong một số trường hợp, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền tạm đình chỉ chi trả để xác minh dấu hiệu gian lận bảo hiểm hoặc làm rõ nguyên nhân tổn thất. Tuy nhiên, quyền này phải được thực hiện đúng căn cứ pháp luật và trong phạm vi thời gian hợp lý.

Việc kéo dài xác minh không có căn cứ rõ ràng có thể bị xem là chậm chi trả trái pháp luật, dẫn đến nghĩa vụ trả lãi phát sinh.

4. Cách xác định mức lãi do chậm chi trả bảo hiểm

4.1. Lãi suất áp dụng

Mức lãi suất áp dụng để tính lãi thường được xác định theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm. Trường hợp hợp đồng không có thỏa thuận cụ thể, lãi suất được xác định theo mức lãi suất trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự.

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, Tòa án thường căn cứ vào lãi suất cho vay trung bình của các ngân hàng thương mại tại địa phương nơi giải quyết vụ việc.

4.2. Phương pháp tính lãi

Lãi do chậm chi trả được tính trên số tiền bảo hiểm hoặc tiền bồi thường phải trả, tương ứng với thời gian chậm chi trả thực tế. Công thức tính thường được áp dụng như sau:

Số tiền lãi = Số tiền chậm trả × Lãi suất × Thời gian chậm trả

Thời gian chậm trả được tính theo ngày, tháng hoặc năm tùy từng trường hợp cụ thể và cách xác định của cơ quan giải quyết tranh chấp.

5. Quyền và cách thức yêu cầu trả lãi của bên được bảo hiểm

5.1. Yêu cầu trong quá trình thương lượng

Trước khi khởi kiện, bên được bảo hiểm nên gửi văn bản yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm thanh toán đầy đủ tiền bảo hiểm và lãi phát sinh do chậm chi trả. Việc thương lượng trên cơ sở pháp lý rõ ràng có thể giúp giải quyết tranh chấp nhanh chóng, tiết kiệm chi phí.

5.2. Yêu cầu trong tố tụng

Trường hợp thương lượng không đạt kết quả, bên được bảo hiểm có quyền khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài theo thỏa thuận trong hợp đồng. Yêu cầu khởi kiện có thể bao gồm cả tiền bảo hiểm gốc và khoản lãi do chậm chi trả bảo hiểm.

Trong quá trình tố tụng, việc chứng minh thời điểm phát sinh nghĩa vụ chi trả, thời gian chậm trả và mức lãi suất áp dụng là yếu tố then chốt quyết định kết quả giải quyết tranh chấp.

6. Đánh giá thực tiễn áp dụng và lưu ý pháp lý

Thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm vẫn chưa tuân thủ nghiêm túc nghĩa vụ chi trả đúng hạn, dẫn đến tranh chấp kéo dài. Việc áp dụng chế tài trả lãi có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao kỷ luật thị trường và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tham gia bảo hiểm.

Đối với người mua bảo hiểm, cần đặc biệt lưu ý thời hạn chi trả được quy định trong hợp đồng, lưu trữ đầy đủ chứng từ và chủ động theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ để kịp thời yêu cầu bảo vệ quyền lợi.

Trong bối cảnh tranh chấp phát sinh, việc hiểu đúng quy định pháp luật về Giải quyết quyền lợi bảo hiểm sẽ giúp các bên lựa chọn phương án xử lý phù hợp, hạn chế rủi ro pháp lý và tài chính.

7. Kết luận

Lãi do chậm chi trả bảo hiểm là hệ quả pháp lý tất yếu khi doanh nghiệp bảo hiểm vi phạm nghĩa vụ thanh toán đúng hạn. Việc nắm rõ căn cứ pháp lý, cách tính và phương thức yêu cầu trả lãi giúp người tham gia bảo hiểm chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Trong trường hợp phát sinh vướng mắc, người tham gia bảo hiểm nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để sẵn sàng cho các bước xử lý tiếp theo, bao gồm thương lượng hoặc khởi kiện khi cần thiết.

 

Ứng dụng thực tiễn pháp luật

Đọc tiếp về trách nhiệm bồi thường bảo hiểm

Cùng mảng việc với bài này, Unilaw còn các bài sau:

• GIÁM ĐỊNH ĐỘC LẬP TRONG HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM
• GIÁM ĐỊNH Y KHOA BẢO HIỂM: QUY ĐỊNH VÀ THỦ TỤC
• CHẬM CHI TRẢ TIỀN BẢO HIỂM – QUY ĐỊNH VÀ CÁCH XỬ LÝ
• BỒI THƯỜNG THEO GIÁ TRỊ THỰC TẾ TRONG BẢO HIỂM
• BỒI THƯỜNG BẢO HIỂM – NGUYÊN TẮC, ĐIỀU KIỆN VÀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN

Xem đầy đủ 42 bài trong mục Trách nhiệm bảo hiểm & bồi thường. Cần nhìn tổng thể trước khi vào chi tiết, đọc tư vấn luật bảo hiểm: bị từ chối chi trả, giảm bồi thường thì làm gì.