Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

CÔNG ƯỚC COLREG – QUY ĐỊNH PHÒNG NGỪA VA CHẠM TRÊN BIỂN

Bài viết phân tích toàn diệncông ước quốc tế về tránh va chạm trên biển, từ phạm vi áp dụng, nguyên tắc điều hướng, tín hiệu đèn – âm thanh đến mối liên hệ với pháp luật hàng hải Việt Nam.

1. Khái quát về công ước colreg

công ước quốc tế về tránh va chạm trên biểnlà tên gọi thông dụng của Công ước quốc tế về các Quy tắc phòng ngừa va chạm trên biển năm 1972
(International Regulations for Preventing Collisions at Sea, 1972). Công ước này được thông qua trong khuôn khổ Tổ chức (IMO) và hiện là một trong những điều ước
quốc tế quan trọng nhất điều chỉnh hành vi điều hướng của tàu thuyền trên toàn thế giới.

Mục tiêu cốt lõi của công ước là thiết lập một bộ quy tắc thống nhất, áp dụng cho mọi tàu biển và phương tiện hoạt động trên biển,
nhằm giảm thiểu rủi ro tai nạn đâm va – nguyên nhân gây tổn thất nghiêm trọng về người, tài sản và an toàn hàng hải quốc tế.

2. Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Theo cấu trúc củacông ước quốc tế về tránh va chạm trên biển, các quy tắc được áp dụng cho:

• Tất cả tàu biển hoạt động trên biển cả và các vùng nước có thể đi biển;
• Tàu mang quốc tịch bất kỳ quốc gia thành viên nào của Công ước;
• Các phương tiện đặc thù như tàu đánh cá, tàu buồm, tàu không điều động được, tàu hạn chế khả năng điều động.

Phạm vi áp dụng rộng này bảo đảm rằng mọi tàu thuyền, dù kích thước hay mục đích sử dụng khác nhau, đều tuân thủ cùng một chuẩn mực
hành vi khi hành hải, tránh tình trạng “mỗi nơi một luật” gây xung đột và nguy hiểm trên biển.

3. Nguyên tắc chung phòng ngừa va chạm

3.1. Nghĩa vụ cảnh giới

Một trong những nguyên tắc nền tảng củacông ước quốc tế về tránh va chạm trên biểnlà nghĩa vụ luôn duy trì cảnh giới thích hợp bằng mắt thường,
tai nghe và mọi phương tiện sẵn có. Cảnh giới hiệu quả giúp thuyền viên phát hiện sớm nguy cơ va chạm và có biện pháp xử lý kịp thời.

3.2. Tốc độ an toàn

Tàu phải luôn chạy với tốc độ an toàn, cho phép dừng hoặc chuyển hướng trong phạm vi phù hợp với điều kiện thời tiết, mật độ giao thông,
tầm nhìn và khả năng điều động của tàu. Quy định này mang tính linh hoạt, yêu cầu thuyền trưởng đánh giá tình huống thực tế thay vì áp dụng
một con số cứng nhắc.

3.3. Tránh va sớm và rõ ràng

Mọi hành động tránh va phải được thực hiện sớm, dứt khoát và đủ lớn để dễ nhận biết. Việc thay đổi hướng hoặc tốc độ mơ hồ,
chậm trễ có thể khiến tàu khác hiểu sai ý định, làm gia tăng nguy cơ tai nạn.

4. Quy tắc tránh va trong các tình huống điển hình

4.1. Hai tàu đi đối hướng

Khi hai tàu chạy đối hướng hoặc gần đối hướng, mỗi tàu phải chuyển hướng sang phải để đi qua mạn trái của nhau.
Đây là quy tắc đơn giản nhưng có ý nghĩa sống còn trong thực tiễn hàng hải.

4.2. Tình huống cắt hướng

Trong trường hợp hai tàu cắt hướng nhau, tàu nào nhìn thấy tàu kia ở mạn phải thì phải nhường đường.
Quy tắc này xác định rõ trách nhiệm tránh va, hạn chế sự lúng túng khi xử lý tình huống.

4.3. Vượt tàu

Tàu vượt luôn có nghĩa vụ tránh tàu bị vượt cho đến khi vượt qua hoàn toàn và an toàn.công ước quốc tế về tránh va chạm trên biểnnhấn mạnh rằng nghĩa vụ này không chấm dứt chỉ vì tàu vượt đã đi nhanh hơn.

5. Đèn, dấu hiệu và tín hiệu âm thanh

Hệ thống đèn, dấu hiệu hình dạng và tín hiệu âm thanh là “ngôn ngữ chung” trên biển.công ước quốc tế về tránh va chạm trên biểnquy định chi tiết:

• Đèn mạn, đèn cột, đèn đuôi để xác định hướng đi và loại tàu;
• Dấu hiệu hình dạng ban ngày cho tàu hạn chế khả năng điều động;
• Tín hiệu còi trong điều kiện tầm nhìn hạn chế hoặc khi thực hiện chuyển hướng.

Việc tuân thủ đúng các quy định này giúp tàu khác nhanh chóng nhận diện tình trạng và ý định của tàu,
từ đó phối hợp điều động an toàn.

6. Tầm nhìn hạn chế và điều kiện đặc biệt theo công ước colreg

Trong sương mù, mưa lớn hoặc đêm tối,công ước quốc tế về tránh va chạm trên biểnyêu cầu tàu tăng cường cảnh giới,
giảm tốc độ và sử dụng đầy đủ tín hiệu âm thanh. Đây là nhóm quy tắc mang tính phòng ngừa cao,
được thiết kế cho các tình huống rủi ro nhất trong hoạt động hàng hải.

7. Mối liên hệ giữa công ước colreg và pháp luật hàng hải Việt Nam

Việt Nam là quốc gia thành viên của nhiều điều ước hàng hải quốc tế quan trọng, trong đó cócông ước quốc tế về tránh va chạm trên biển.
Các quy định của Công ước được nội luật hóa và viện dẫn trong hệ thống pháp luật hàng hải,
đặc biệt là Bộ luật Hàng hải Việt Nam, nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa luật quốc gia và thông lệ quốc tế.

Trong thực tiễn giải quyết tai nạn đâm va, cơ quan có thẩm quyền thường căn cứ vào các quy tắc của Công ước
để đánh giá lỗi điều động, mức độ vi phạm và trách nhiệm pháp lý của các bên liên quan.

8. Giá trị thực tiễn trong hoạt động hàng hải trong công ước colreg

Không chỉ mang ý nghĩa pháp lý,công ước colregcòn là “kim chỉ nam” cho thuyền trưởng và sĩ quan boong
trong hoạt động điều hướng hằng ngày. Việc hiểu và áp dụng đúng Công ước giúp:

• Giảm thiểu tai nạn và tổn thất;
• Nâng cao tính chuyên nghiệp của thuyền viên;
• Bảo đảm uy tín và trách nhiệm của chủ tàu trong vận tải biển quốc tế.

9. Công ước & môi trường

Một khía cạnh ít được chú ý nhưng rất quan trọng là mối liên hệ giữa quy tắc tránh va và bảo vệ môi trường biển.
Tai nạn đâm va có thể dẫn đến tràn dầu, hóa chất hoặc hàng nguy hiểm, gây hậu quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái.
Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc của Công ước chính là biện pháp phòng ngừa hiệu quả từ gốc.

10. Góc nhìn tư vấn pháp lý

Trong các vụ việc tai nạn hàng hải, việc phân tích đúng quy tắc áp dụng củacông ước colreglà nền tảng để xác định trách nhiệm dân sự, bảo hiểm và bồi thường.
Đây cũng là lĩnh vực chuyên môn sâu thường đượcluật sư hàng hải, luật hàng hải, công ty luật hàng hảitham gia hỗ trợ,
đặc biệt trong các tranh chấp có yếu tố quốc tế.

11. Kết luận

công ước colregkhông chỉ là một văn bản pháp lý quốc tế,
mà còn là hệ thống quy tắc thực hành sống động, gắn liền với từng quyết định điều động của tàu trên biển.
Việc hiểu đúng, áp dụng đầy đủ và nhất quán Công ước là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an toàn hàng hải,
giảm thiểu rủi ro pháp lý và đóng góp vào sự phát triển bền vững của vận tải biển.

PHẦN 2 – ỨNG DỤNG THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

8. Giá trị thực tiễn trong hoạt động hàng hải

Trong thực tiễn điều hành tàu biển,công ước colregkhông chỉ mang tính hướng dẫn kỹ thuật mà còn là chuẩn mực pháp lý bắt buộc để đánh giá hành vi điều động tàu. Việc tuân thủ hay vi phạm các quy tắc về cảnh giới, tốc độ an toàn, quyền ưu tiên hay tín hiệu hành hải có ý nghĩa quyết định khi xác định trách nhiệm pháp lý trong các vụ tai nạn đâm va.

Đối với thuyền trưởng và sĩ quan boong, COLREG được áp dụng trực tiếp trong từng quyết định vận hành: lựa chọn hướng đi, điều chỉnh tốc độ, phát tín hiệu đèn – âm thanh, cũng như hành động tránh va “sớm và rõ ràng”. Những quyết định này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn hàng hải mà còn là căn cứ quan trọng khi cơ quan điều tra, tòa án hoặc trọng tài xem xét lỗi.

Trong thực tiễn tranh chấp, COLREG thường được sử dụng để:

• Xác định tàu nào có nghĩa vụ nhường đường và tàu nào được quyền ưu tiên;
• Đánh giá việc duy trì cảnh giới có đầy đủ và phù hợp với điều kiện thực tế hay không;
• Phân tích mức độ tuân thủ tốc độ an toàn trong điều kiện tầm nhìn hạn chế;
• Làm cơ sở phân chia tỷ lệ lỗi giữa các bên trong tai nạn đâm va.

9. Công ước & môi trường

Mặc dùcông ước colregkhông trực tiếp điều chỉnh vấn đề bảo vệ môi trường biển, nhưng việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc phòng ngừa va chạm có ý nghĩa gián tiếp nhưng rất quan trọng trong việc hạn chế sự cố tràn dầu, rò rỉ hóa chất hoặc đắm tàu gây ô nhiễm.

Trong nhiều vụ việc thực tế, một va chạm tưởng chừng nhỏ giữa các tàu vận tải hoặc tàu chở dầu có thể dẫn đến hậu quả môi trường nghiêm trọng. Vì vậy, COLREG được xem là “tuyến phòng thủ đầu tiên” nhằm ngăn ngừa các rủi ro môi trường phát sinh từ tai nạn hàng hải.

Tuân thủ công ước colreg không chỉ là nghĩa vụ an toàn hàng hải mà còn là biện pháp phòng ngừa ô nhiễm biển mang tính nền tảng.

10. Góc nhìn tư vấn pháp lý

Từ góc độ tư vấn và giải quyết tranh chấp, COLREG thường được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với Bộ luật Hàng hải Việt Nam. Pháp luật Việt Nam thừa nhận các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên là nguồn pháp luật ưu tiên áp dụng trong hoạt động hàng hải. Do đó, khi xảy ra tai nạn đâm va, COLREG được áp dụng song song với các quy định nội luật để xác định trách nhiệm dân sự.

Luật sư khi tham gia xử lý vụ việc thường tập trung vào các vấn đề then chốt sau:

• Thu thập và phân tích dữ liệu hành trình (VDR, AIS, radar);
• Đối chiếu diễn biến thực tế với từng quy tắc cụ thể của COLREG;
• Xác định lỗi chủ quan (điều động sai, thiếu cảnh giới) và lỗi khách quan (thời tiết, tầm nhìn);
• Đánh giá mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm COLREG và thiệt hại xảy ra.

Phân tích tình huống thực tế: Áp dụng COLREG trong xác định lỗi đâm va

Tóm tắt vụ việc:Hai tàu hàng va chạm với nhau trên tuyến luồng hàng hải ven biển trong điều kiện ban đêm, tầm nhìn hạn chế. Tàu A đang hành trình thẳng, tàu B cắt hướng từ mạn phải sang mạn trái của tàu A.

Vấn đề pháp lý:Xác định tàu nào có nghĩa vụ nhường đường và việc điều động của các tàu có phù hợp với quy tắc tránh va của công ước colreg hay không.

Phân tích áp dụng COLREG:

• Theo quy tắc về tình huống cắt hướng, tàu B là tàu có nghĩa vụ nhường đường;
• Tàu A có nghĩa vụ duy trì hướng và tốc độ, đồng thời vẫn phải cảnh giới đầy đủ;
• Dữ liệu hành trình cho thấy tàu B không giảm tốc và không đổi hướng sớm;
• Tàu A phát hiện nguy cơ va chạm muộn nhưng vẫn có hành động tránh va khẩn cấp.

Phán quyết/nhận định:Cơ quan giải quyết tranh chấp xác định tàu B vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nhường đường theo công ước colreg và chịu phần lớn trách nhiệm. Tàu A bị xác định có lỗi thứ yếu do chưa tăng cường cảnh giới trong điều kiện tầm nhìn hạn chế.

Bài học thực tiễn:

• COLREG được áp dụng như chuẩn mực pháp lý trực tiếp để phân chia lỗi;
• Việc “tránh va sớm và rõ ràng” có ý nghĩa quyết định trong đánh giá trách nhiệm;
• Ngay cả tàu được quyền ưu tiên vẫn có thể bị xác định lỗi nếu không cảnh giới đầy đủ.

11. Kết luận

Trong thực tiễn hàng hải,công ước colregkhông chỉ là tập hợp các quy tắc kỹ thuật mà còn là nền tảng pháp lý quan trọng để phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an toàn và giải quyết tranh chấp đâm va. Việc hiểu đúng và áp dụng nhất quán COLREG giúp thuyền viên giảm thiểu tai nạn, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc khi phát sinh trách nhiệm dân sự.

Từ góc độ pháp lý, COLREG luôn gắn liền với hệ thống pháp luật hàng hải Việt Nam và được coi là chuẩn mực trung tâm trong đánh giá hành vi điều động tàu. Việc tuân thủ nghiêm túc công ước này chính là yếu tố then chốt để bảo vệ an toàn, tài sản và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia hoạt động hàng hải.

Chủ đề liên quan:

CÔNG ƯỚC TÁI CHẾ TÀU: KHUNG PHÁP LÝ QUỐC TẾ TÀU MANG CỜ QUỐC TỊCH VIỆT NAM: QUY ĐỊNH & THỦ TỤC NGƯỜI THUÊ TÀU – QUYỀN, NGHĨA VỤ TRONG VẬN TẢI BIỂN SỞ HỮU TÀU BIỂN: ĐIỀU KIỆN VÀ CĂN CỨ PHÁP LÝ PHÍ BẢO LÃNH TÀU: CÁCH TÍNH VÀ THỦ TỤC CHỦ TÀU – QUYỀN, NGHĨA VỤ THEO BỘ LUẬT HÀNG HẢI VIỆT NAM THỦ TỤC BẮT GIỮ TÀU: HỒ SƠ, THẨM QUYỀN, QUY TRÌNH XÓA ĐĂNG KÝ TÀU BIỂN: HỒ SƠ, TRÌNH TỰ, LƯU Ý