Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

PHÍ BẢO ĐẢM HÀNG HẢI

Bài viết phân tích toàn diện khái niệm, căn cứ pháp lý và cách áp dụngphí bảo đảm an toàn hàng hảitrong hoạt động hàng hải tại Việt Nam, giúp doanh nghiệp, chủ tàu và các bên liên quan hiểu đúng bản chất pháp lý và tránh rủi ro tranh chấp.

1. Khái quát về phí bảo đảm hàng hải

Trong hoạt động vận tải biển, bên cạnh các khoản phí dịch vụ cảng biển, phí hoa tiêu, phí neo đậu,
một khoản chi phí có ý nghĩa pháp lý đặc biệt làphí bảo đảm an toàn hàng hải.
Đây không chỉ là vấn đề tài chính đơn thuần mà còn gắn liền với cơ chế bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
trong các quan hệ pháp luật hàng hải.

Về bản chất, phí bảo đảm an toàn hàng hải phát sinh khi một bên có nghĩa vụ tài chính hoặc nghĩa vụ pháp lý
liên quan đến tàu biển, hàng hóa hoặc quyền lợi hàng hải phải thực hiện một biện pháp bảo đảm
để duy trì hoạt động của tàu hoặc giải phóng tàu khỏi các biện pháp cưỡng chế.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh phí bảo đảm hàng hải

Theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung),
các quan hệ liên quan đến nghĩa vụ tài chính, biện pháp bảo đảm và xử lý quyền lợi hàng hải
được điều chỉnh xuyên suốt trong các quy định về:

• Quyền và nghĩa vụ của chủ tàu, người khai thác tàu;
• Biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hàng hải;
• Thẩm quyền của Tòa án, Trọng tài và cơ quan có thẩm quyền trong việc áp dụng biện pháp bảo đảm;
• Các khoản chi phí phát sinh hợp lý để duy trì hiệu lực của biện pháp bảo đảm.

Pháp luật hàng hải Việt Nam tiếp cận phí bảo đảm an toàn hàng hải không phải như một loại “phí hành chính”
mà là hệ quả pháp lý của việc áp dụng biện pháp bảo đảm nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của các bên liên quan trong quan hệ hàng hải.

3. Bản chất pháp lý của phí bảo đảm hàng hải

Về mặt pháp lý,phí bảo đảm an toàn hàng hảimang các đặc điểm sau:

• Không phải khoản thu ngân sách nhà nước;
• Phát sinh từ quan hệ nghĩa vụ dân sự – thương mại hàng hải;
• Gắn liền với biện pháp bảo đảm như ký quỹ, bảo lãnh ngân hàng, thư bảo đảm (LOU);
• Chỉ tồn tại trong thời gian biện pháp bảo đảm có hiệu lực.

Khoản phí này thường nhằm bù đắp chi phí quản lý, duy trì, xử lý biện pháp bảo đảm
hoặc chi phí phát sinh để bảo toàn giá trị bảo đảm trong suốt thời gian tranh chấp hoặc thực hiện nghĩa vụ.

4. Phí bảo đảm hàng hải trong các tình huống thực tiễn

4.1. Trong tranh chấp hàng hải

Trong các tranh chấp phát sinh từ vận chuyển hàng hóa, thuê tàu, cứu hộ, tổn thất chung,
bên có nghĩa vụ thường phải cung cấp một biện pháp bảo đảm để tránh việc tàu bị áp dụng
biện pháp cưỡng chế hoặc đình trệ hoạt động khai thác.

Chi phí liên quan đến việc thiết lập và duy trì biện pháp bảo đảm này chính là cơ sở
hình thành phí bảo đảm an toàn hàng hải.

4.2. Trong trường hợp tàu bị áp dụng biện pháp cưỡng chế

Khi tàu biển bị áp dụng biện pháp cưỡng chế theo thủ tục tố tụng,
chủ tàu hoặc người có quyền lợi liên quan có thể đề nghị thay thế bằng biện pháp bảo đảm khác.
Trong trường hợp này, phí bảo đảm an toàn hàng hải phát sinh như một hệ quả tất yếu
của việc duy trì giá trị bảo đảm tương đương.

Nội dung này thường được đặt trong mối liên hệ thực tiễn vớiBắt giữ & cảng,
bởi việc giải phóng tàu khỏi các biện pháp cưỡng chế thường gắn liền với nghĩa vụ bảo đảm.

5. Cách xác định mức phí bảo đảm hàng hải

Pháp luật Việt Nam không ấn định một mức phí cố định cho phí bảo đảm an toàn hàng hải.
Thay vào đó, mức phí này được xác định dựa trên:

• Giá trị nghĩa vụ được bảo đảm;
• Thời gian duy trì biện pháp bảo đảm;
• Hình thức bảo đảm được lựa chọn;
• Thỏa thuận giữa các bên liên quan;
• Chi phí thực tế, hợp lý phát sinh.

Việc xác định không đúng hoặc không rõ ràng mức phí bảo đảm an toàn hàng hải
là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp phát sinh sau đó.

6. So sánh phí bảo đảm hàng hải với các loại phí hàng hải khác

Cần phân biệt rõ phí bảo đảm an toàn hàng hải với các khoản phí thường gặp khác như:

• Phí cảng biển;
• Phí hoa tiêu;
• Phí neo đậu;
• Phí sử dụng kết cấu hạ tầng hàng hải.

Các khoản phí trên mang tính dịch vụ công hoặc dịch vụ thương mại,
trong khi phí bảo đảm an toàn hàng hải mang tính chất bảo đảm nghĩa vụ,
chỉ phát sinh trong những hoàn cảnh pháp lý nhất định.

7. Rủi ro pháp lý khi không hiểu đúng phí bảo đảm hàng hải

Việc không hiểu đúng bản chất pháp lý của phí bảo đảm an toàn hàng hải
có thể dẫn đến nhiều rủi ro như:

• Không giải phóng được tàu đúng thời điểm;
• Phát sinh chi phí kéo dài không cần thiết;
• Mất cơ hội khai thác thương mại của tàu;
• Tranh chấp phát sinh về nghĩa vụ thanh toán.

Trong thực tiễn, việc đánh giá và xử lý các vấn đề liên quan đến phí bảo đảm an toàn hàng hải
thường đòi hỏi kinh nghiệm chuyên sâu củaluật sư hàng hải, luật hàng hải, công ty luật hàng hảiđể bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.

8. Hướng dẫn tiếp cận và áp dụng đúng quy định

Để áp dụng đúng và hiệu quả quy định về phí bảo đảm an toàn hàng hải,
các chủ thể tham gia hoạt động hàng hải cần:

• Rà soát kỹ hợp đồng và điều khoản liên quan đến bảo đảm nghĩa vụ;
• Xác định rõ căn cứ pháp lý phát sinh nghĩa vụ bảo đảm;
• Đánh giá chi phí thực tế, hợp lý trước khi chấp nhận mức phí;
• Lưu trữ đầy đủ chứng từ liên quan;
• Tham vấn ý kiến pháp lý khi phát sinh tranh chấp.

9. Kết luận

phí bảo đảm an toàn hàng hảilà một chế định mang tính kỹ thuật pháp lý cao,
đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên
trong quan hệ hàng hải.

Việc hiểu đúng bản chất, căn cứ pháp lý và cách áp dụng khoản phí này
không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí
mà còn là yếu tố then chốt để phòng ngừa và xử lý tranh chấp hiệu quả.

Trong bối cảnh hoạt động hàng hải ngày càng phức tạp,
việc tiếp cận đúng quy định về phí bảo đảm an toàn hàng hải
là yêu cầu không thể thiếu đối với mọi chủ thể tham gia thị trường.

4. Phí bảo đảm hàng hải trong các tình huống thực tiễn

Trong thực tiễn hoạt động hàng hải,phí bảo đảm an toàn hàng hảithường phát sinh gắn liền với các biện pháp tố tụng hoặc hành chính nhằm bảo đảm an toàn hàng hải, quyền lợi của các bên liên quan và hiệu quả quản lý nhà nước. Khác với các khoản phí dịch vụ cảng biển thông thường, phí bảo đảm an toàn hàng hải chỉ xuất hiện khi cónguy cơ pháp lý hoặc rủi ro thực tếcần được kiểm soát.

4.1. Trong tranh chấp hàng hải

Khi xảy ra tranh chấp hàng hải (tranh chấp hợp đồng vận chuyển, thuê tàu, tổn thất hàng hóa, va chạm tàu…), một bên thường yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm để bảo toàn khả năng thi hành án. Trong bối cảnh này, phí bảo đảm an toàn hàng hải phát sinh như một điều kiện để cơ quan có thẩm quyền chấp nhận và duy trì biện pháp bảo đảm.

Tình huống thực tế minh họa:

Một chủ hàng nước ngoài khởi kiện chủ tàu về việc mất mát hàng hóa trong quá trình vận chuyển. Do lo ngại tàu rời cảng Việt Nam trước khi vụ án được giải quyết, nguyên đơn yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp bảo đảm đối với tàu biển.

• Tóm tắt:Tàu đang neo tại cảng Việt Nam, có nguy cơ rời cảng; nguyên đơn yêu cầu bảo đảm để bảo toàn nghĩa vụ bồi thường.
• Vấn đề pháp lý:Việc duy trì biện pháp bảo đảm đòi hỏi bên yêu cầu phải thực hiện nghĩa vụ tài chính tương ứng, bao gồm phí bảo đảm an toàn hàng hải.
• Phán quyết/giải quyết:Tòa án chấp nhận áp dụng biện pháp bảo đảm với điều kiện nguyên đơn nộp đầy đủ khoản phí bảo đảm theo quy định.
• Bài học thực tiễn:phí bảo đảm an toàn hàng hải là công cụ “lọc” yêu cầu, tránh việc lạm dụng biện pháp bảo đảm khi không có cơ sở tài chính và pháp lý vững chắc.

4.2. Trong trường hợp tàu bị áp dụng biện pháp cưỡng chế

Trong một số trường hợp, tàu biển bị áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính hoặc tư pháp (bắt giữ tàu, hạn chế rời cảng). Khi đó, để được xem xét giải tỏa hoặc thay thế biện pháp cưỡng chế, chủ tàu hoặc bên liên quan phải thực hiện nghĩa vụ bảo đảm, kéo theo phí bảo đảm an toàn hàng hải.

Tình huống thực tế:

Tàu biển bị tạm giữ do chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính liên quan đến an toàn hàng hải. Chủ tàu đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm thay thế để tàu được tiếp tục hành trình.

• Tóm tắt:Tàu bị giữ tại cảng; chủ tàu đề nghị bảo đảm bằng tiền hoặc bảo lãnh.
• Vấn đề pháp lý:Việc chấp nhận bảo đảm thay thế phải gắn với nghĩa vụ tài chính, trong đó có phí bảo đảm an toàn hàng hải.
• Phán quyết/giải quyết:Cơ quan có thẩm quyền chấp nhận bảo đảm thay thế sau khi chủ tàu hoàn tất nghĩa vụ phí.
• Bài học thực tiễn:phí bảo đảm an toàn hàng hải đóng vai trò “chi phí tiếp cận giải pháp”, giúp cân bằng giữa quyền lợi chủ tàu và yêu cầu quản lý nhà nước.

5. Cách xác định mức phí bảo đảm hàng hải

Mứcphí bảo đảm an toàn hàng hảikhông được xác định tùy tiện mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Giá trị nghĩa vụ cần được bảo đảm (giá trị hàng hóa, giá trị tranh chấp, mức thiệt hại ước tính).
• Loại biện pháp bảo đảm được áp dụng (tiền mặt, bảo lãnh ngân hàng, bảo lãnh P&I).
• Thời gian áp dụng biện pháp bảo đảm.
• Chi phí quản lý, giám sát và xử lý hành chính phát sinh.

Trong thực tiễn, việc xác định đúng mức phí giúp tránh tình trạng phí quá thấp làm giảm hiệu lực bảo đảm, hoặc quá cao gây cản trở quyền tiếp cận công lý của các bên.

6. So sánh phí bảo đảm hàng hải với các loại phí hàng hải khác

Để tránh nhầm lẫn, cần phân biệt rõ phí bảo đảm an toàn hàng hải với các loại phí hàng hải khác:

• phí bảo đảm an toàn hàng hải:Gắn với biện pháp bảo đảm nghĩa vụ hoặc rủi ro pháp lý.
• Phí hoa tiêu:Trả cho dịch vụ dẫn tàu ra, vào cảng.
• Phí cầu bến, luồng:Trả cho việc sử dụng kết cấu hạ tầng hàng hải.

Điểm khác biệt cốt lõi là phí bảo đảm an toàn hàng hải không mang tính “dịch vụ sử dụng” mà mang tính “điều kiện pháp lý”.

7. Rủi ro pháp lý khi không hiểu đúng phí bảo đảm hàng hải

Việc hiểu sai hoặc bỏ qua phí bảo đảm an toàn hàng hải có thể dẫn đến nhiều rủi ro:

• Yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm bị bác bỏ do không thực hiện nghĩa vụ phí.
• Tàu bị giữ kéo dài, phát sinh thiệt hại lớn về kinh tế.
• Mất cơ hội bảo toàn quyền lợi trong tranh chấp hàng hải.

Trong thực tiễn, không ít doanh nghiệp chỉ chú trọng đến tranh chấp chính mà bỏ qua “chi phí tiếp cận cơ chế bảo đảm”, dẫn đến thế yếu trong quá trình giải quyết.

8. Hướng dẫn tiếp cận và áp dụng đúng quy định

Để áp dụng đúng quy định về phí bảo đảm an toàn hàng hải, các bên nên:

• Đánh giá sớm rủi ro và nhu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm.
• Dự trù đầy đủ nghĩa vụ tài chính, bao gồm phí bảo đảm hàng hải.
• Chuẩn bị phương án bảo đảm phù hợp (tiền, bảo lãnh).
• Tham vấn chuyên gia pháp lý hàng hải để lựa chọn giải pháp tối ưu.

9. Kết luận

Phí bảo đảm hàng hải không chỉ là một khoản chi phí thuần túy mà là công cụ pháp lý quan trọng, bảo đảm sự cân bằng giữa quyền lợi các bên và yêu cầu an toàn, trật tự hàng hải. Việc hiểu đúng và áp dụng đúng phí bảo đảm hàng hải giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp và hạn chế tổn thất không đáng có trong hoạt động hàng hải.

Chủ đề liên quan:

PHÍ BẢO LÃNH TÀU: CÁCH TÍNH VÀ THỦ TỤC TÀU MANG CỜ QUỐC TỊCH VIỆT NAM: QUY ĐỊNH & THỦ TỤC NGƯỜI THUÊ TÀU – QUYỀN, NGHĨA VỤ TRONG VẬN TẢI BIỂN SỞ HỮU TÀU BIỂN: ĐIỀU KIỆN VÀ CĂN CỨ PHÁP LÝ THỦ TỤC BẮT GIỮ TÀU: HỒ SƠ, THẨM QUYỀN, QUY TRÌNH CHỦ TÀU – QUYỀN, NGHĨA VỤ THEO BỘ LUẬT HÀNG HẢI VIỆT NAM XÓA ĐĂNG KÝ TÀU BIỂN: HỒ SƠ, TRÌNH TỰ, LƯU Ý GIẢI PHÓNG TÀU BIỂN: QUY TRÌNH & HỒ SƠ