Bởi Luật sư Nguyễn Như Hải – Công ty Luật UniLaw

 

 

BẢO HIỂM XÂY DỰNG – QUY ĐỊNH, PHẠM VI VÀ THỦ TỤC ÁP DỤNG

 

Tóm tắt: Bài viết cung cấp cái nhìn toàn diện về bảo hiểm xây dựng, bao gồm khái niệm, căn cứ pháp lý, phạm vi bảo hiểm, nghĩa vụ của các bên và hướng dẫn áp dụng trong thực tiễn hoạt động đầu tư xây dựng.

 

1. Tổng quan về bảo hiểm xây dựng

Bảo hiểm xây dựng là cơ chế phân tán rủi ro trong hoạt động đầu tư xây dựng, nhằm bảo vệ lợi ích tài chính của các chủ thể tham gia quá trình thi công công trình. Trong bối cảnh các dự án xây dựng ngày càng có quy mô lớn, thời gian thi công kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro kỹ thuật, pháp lý, bảo hiểm xây dựng trở thành một công cụ quản lý rủi ro không thể thiếu.

Khác với các loại bảo hiểm tài sản thông thường, bảo hiểm xây dựng gắn trực tiếp với vòng đời của dự án xây dựng, từ giai đoạn chuẩn bị, thi công cho đến khi nghiệm thu, bàn giao. Do đó, việc hiểu đúng bản chất và phạm vi của bảo hiểm xây dựng có ý nghĩa quyết định đối với chủ đầu tư, nhà thầu và các bên liên quan.

2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh bảo hiểm xây dựng

2.1. Hệ thống văn bản pháp luật liên quan

Khung pháp lý về bảo hiểm xây dựng được hình thành từ nhiều văn bản pháp luật khác nhau, trong đó trọng tâm là:

• Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020);
• Nghị định số 119/2015/NĐ-CP về bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng;
• Nghị định số 20/2022/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 119/2015/NĐ-CP;
• Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.

Ngoài ra, hoạt động cung cấp bảo hiểm xây dựng còn chịu sự điều chỉnh chung của Luật bảo hiểm và các quy định chuyên ngành về kinh doanh bảo hiểm.

2.2. Nguyên tắc áp dụng pháp luật

Theo quy định hiện hành, bảo hiểm xây dựng có thể mang tính bắt buộc hoặc tự nguyện tùy theo loại công trình và tính chất dự án. Đối với các trường hợp bắt buộc, việc không tham gia bảo hiểm xây dựng đúng quy định có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và rủi ro không được bồi thường khi xảy ra sự cố.

3. Các loại hình bảo hiểm xây dựng

3.1. Bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng

Đây là loại hình bảo hiểm phổ biến nhất trong lĩnh vực xây dựng, bảo vệ công trình trước các rủi ro bất ngờ xảy ra trong quá trình thi công như sập đổ, cháy nổ, thiên tai hoặc tai nạn kỹ thuật. Bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng thường do chủ đầu tư mua và duy trì trong suốt thời gian thi công.

3.2. bảo hiểm trách nhiệm dân sự nghề nghiệp tư vấn xây dựng

Bảo hiểm này nhằm bảo vệ tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khảo sát, thiết kế, giám sát xây dựng trước các khiếu nại phát sinh từ lỗi chuyên môn gây thiệt hại cho công trình hoặc bên thứ ba. Đây là loại bảo hiểm có tính bắt buộc đối với một số hoạt động tư vấn xây dựng theo quy định pháp luật.

3.3. Bảo hiểm cho người lao động trên công trường

Trong khuôn khổ bảo hiểm xây dựng, người lao động làm việc trên công trường cũng là đối tượng cần được bảo vệ. Loại hình bảo hiểm này nhằm chi trả cho các rủi ro tai nạn lao động, thương tật hoặc tử vong phát sinh trong quá trình thi công.

4. Phạm vi và mức trách nhiệm bảo hiểm

4.1. Phạm vi bảo hiểm

Phạm vi bảo hiểm xây dựng được xác định cụ thể trong hợp đồng bảo hiểm, nhưng về nguyên tắc bao gồm:

• Thiệt hại vật chất đối với công trình xây dựng;
• Thiệt hại đối với máy móc, thiết bị phục vụ thi công;
• Trách nhiệm đối với bên thứ ba;
• Các chi phí hợp lý phát sinh nhằm hạn chế tổn thất.

Việc xác định chính xác phạm vi bảo hiểm là yếu tố then chốt nhằm tránh tranh chấp phát sinh khi xảy ra sự kiện bảo hiểm.

4.2. Mức trách nhiệm bảo hiểm

Mức trách nhiệm bảo hiểm xây dựng thường được xác định trên cơ sở giá trị hợp đồng xây dựng hoặc giá trị dự toán công trình. Trong thực tiễn, việc xác định mức trách nhiệm không phù hợp có thể dẫn đến tình trạng bảo hiểm dưới giá trị hoặc bảo hiểm vượt giá trị, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bên được bảo hiểm.

5. Nghĩa vụ của các bên trong bảo hiểm xây dựng

5.1. Nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm

Bên mua bảo hiểm xây dựng có nghĩa vụ kê khai trung thực thông tin liên quan đến công trình, tuân thủ các biện pháp an toàn thi công, đóng phí bảo hiểm đầy đủ và kịp thời. Việc vi phạm nghĩa vụ này có thể là căn cứ để doanh nghiệp bảo hiểm từ chối bồi thường.

5.2. Nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm

Doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm giải thích rõ điều kiện, điều khoản bảo hiểm, cấp đơn bảo hiểm hợp lệ và thực hiện bồi thường theo đúng cam kết khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Trong hệ thống Bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm xây dựng chiếm vai trò quan trọng do mức độ rủi ro cao và giá trị bảo hiểm lớn.

6. Trình tự, thủ tục tham gia và giải quyết bồi thường

6.1. Thủ tục tham gia bảo hiểm xây dựng

Việc tham gia bảo hiểm xây dựng thường được thực hiện trước khi khởi công công trình. Hồ sơ bao gồm thông tin dự án, hợp đồng xây dựng, thiết kế kỹ thuật và các tài liệu liên quan. Việc chậm trễ mua bảo hiểm có thể khiến công trình không đủ điều kiện pháp lý để triển khai.

6.2. Trình tự giải quyết bồi thường

Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, bên được bảo hiểm phải kịp thời thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm, phối hợp giám định tổn thất và cung cấp hồ sơ yêu cầu bồi thường. Thời hạn và phương thức chi trả bồi thường được thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng và quy định pháp luật có liên quan.

7. Ý nghĩa thực tiễn của bảo hiểm xây dựng

Bảo hiểm xây dựng không chỉ là công cụ bảo vệ tài chính mà còn góp phần nâng cao kỷ luật an toàn trong thi công, thúc đẩy tính chuyên nghiệp của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Việc tuân thủ đúng quy định về bảo hiểm xây dựng giúp giảm thiểu tranh chấp, ổn định môi trường đầu tư và bảo đảm tiến độ dự án.

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, việc tiếp cận và áp dụng đúng bảo hiểm xây dựng là yêu cầu tất yếu đối với mọi dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam.

8. Kết luận

Tóm lại, bảo hiểm xây dựng giữ vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro của hoạt động đầu tư xây dựng. Việc hiểu rõ căn cứ pháp lý, phạm vi bảo hiểm và nghĩa vụ của các bên sẽ giúp chủ đầu tư và nhà thầu chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Trong thực tiễn, mỗi dự án cần được xem xét cụ thể để lựa chọn giải pháp bảo hiểm xây dựng phù hợp và hiệu quả.

 

PHẦN 2 – ỨNG DỤNG THỰC TIỄN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM XÂY DỰNG

Trong thực tiễn triển khai các dự án đầu tư xây dựng, bảo hiểm xây dựng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với một số loại công trình mà còn là công cụ phân bổ rủi ro quan trọng giữa các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Tuy nhiên, việc áp dụng bảo hiểm xây dựng trên thực tế thường phát sinh nhiều vướng mắc, đặc biệt liên quan đến phạm vi bảo hiểm, điều kiện bồi thường và trách nhiệm của các bên khi xảy ra sự cố.

1. Tình huống thực tiễn phát sinh tranh chấp bảo hiểm xây dựng

Trong quá trình thi công một dự án nhà xưởng công nghiệp, chủ đầu tư đã ký hợp đồng bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng với doanh nghiệp bảo hiểm theo đúng quy định pháp luật. Trong thời gian thi công phần móng, do mưa lớn kéo dài kết hợp với biện pháp thi công không phù hợp, công trình bị sạt lở, gây thiệt hại nghiêm trọng về kết cấu và làm gián đoạn tiến độ xây dựng.

Sau khi xảy ra sự cố, chủ đầu tư yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường toàn bộ chi phí khắc phục thiệt hại. Tuy nhiên, doanh nghiệp bảo hiểm từ chối chi trả với lý do thiệt hại phát sinh từ lỗi thi công và không thuộc phạm vi bảo hiểm theo hợp đồng.

2. Phân tích vụ việc theo góc độ pháp lý

2.1. Tóm tắt vụ việc

– Hợp đồng bảo hiểm xây dựng đã được giao kết hợp pháp, còn hiệu lực tại thời điểm xảy ra sự cố.

– Thiệt hại xảy ra trong quá trình thi công công trình.

– Doanh nghiệp bảo hiểm từ chối bồi thường với lập luận rủi ro thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm.

2.2. Vấn đề pháp lý đặt ra

Từ tình huống trên, các vấn đề pháp lý cốt lõi cần được xem xét bao gồm:

• Xác định nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại có thuộc rủi ro được bảo hiểm hay không.
• Đánh giá phạm vi bảo hiểm theo hợp đồng và quy định pháp luật về bảo hiểm xây dựng.
• Xem xét nghĩa vụ chứng minh của các bên trong quá trình yêu cầu bồi thường.

2.3. Căn cứ pháp lý áp dụng

Theo quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm và pháp luật xây dựng:

• Bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng có phạm vi bảo hiểm đối với các rủi ro bất ngờ, khách quan phát sinh trong quá trình thi công.
• Doanh nghiệp bảo hiểm chỉ được từ chối bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm đã được thỏa thuận rõ trong hợp đồng và phù hợp với quy định pháp luật.
• Trường hợp thiệt hại có nhiều nguyên nhân, cần xác định nguyên nhân chủ yếu, trực tiếp để làm căn cứ xác định trách nhiệm bảo hiểm.

3. Hướng giải quyết và phán quyết trong thực tiễn xét xử

3.1. Quan điểm giải quyết của cơ quan có thẩm quyền

Trong các tranh chấp tương tự đã được Tòa án giải quyết, cơ quan xét xử thường áp dụng nguyên tắc:

• Ưu tiên giải thích hợp đồng bảo hiểm theo hướng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên mua bảo hiểm nếu điều khoản không rõ ràng.
• Yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm chứng minh đầy đủ căn cứ từ chối chi trả.
• Phân biệt rõ giữa lỗi quản lý, lỗi thi công thông thường với hành vi cố ý hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ của bên được bảo hiểm.

3.2. Phán quyết

Trong nhiều trường hợp, Tòa án đã xác định rằng:

Nếu thiệt hại phát sinh trong thời gian xây dựng và không thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm được quy định rõ ràng, doanh nghiệp bảo hiểm vẫn phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường theo hợp đồng bảo hiểm xây dựng.

Việc bên thi công có sai sót kỹ thuật không đương nhiên là căn cứ để từ chối toàn bộ trách nhiệm bảo hiểm, trừ khi hợp đồng có điều khoản loại trừ rõ ràng và hợp pháp.

4. Bài học thực tiễn khi áp dụng bảo hiểm xây dựng

4.1. Đối với chủ đầu tư và nhà thầu

• Cần rà soát kỹ điều khoản phạm vi bảo hiểm và loại trừ trách nhiệm trước khi ký hợp đồng bảo hiểm xây dựng.
• Lưu trữ đầy đủ hồ sơ thi công, biện pháp kỹ thuật, nhật ký công trình để làm chứng cứ khi xảy ra sự cố.
• Phối hợp kịp thời với doanh nghiệp bảo hiểm trong công tác giám định tổn thất.

4.2. Đối với doanh nghiệp bảo hiểm

• Soạn thảo điều khoản hợp đồng rõ ràng, minh bạch, hạn chế sử dụng các điều khoản loại trừ mang tính chung chung.
• Thực hiện giám định độc lập, khách quan và đúng trình tự pháp luật.
• Tránh lạm dụng quyền từ chối chi trả dẫn đến tranh chấp kéo dài.

5. Ý nghĩa của bảo hiểm xây dựng trong quản trị rủi ro dự án

Qua thực tiễn áp dụng, có thể thấy bảo hiểm xây dựng đóng vai trò quan trọng trong việc:

• Ổn định tài chính cho chủ đầu tư khi xảy ra rủi ro.
• Bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên tham gia dự án.
• Góp phần bảo đảm tiến độ và tính bền vững của hoạt động đầu tư xây dựng.

Việc hiểu đúng và áp dụng đúng quy định pháp luật về bảo hiểm xây dựng là yếu tố then chốt giúp hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong lĩnh vực xây dựng.